PACKAGE OF PRACTICES OF CORIANDER
HOME | PACKAGE OF PRACTICES OF CORIANDER
PACKAGE OF PRACTICES OF CORIANDER
Package of Practices – Coriander (Dhaniya)
Botanical Name: Coriandrumsativum
Common Name: Coriander / Dhaniya
Type: Annual herb, seed and leaf crop.
Climate:
Coriander grows best in cool and moderately dry climates. Optimal temperature for growth is 20-25°C, and it can tolerate light frost. High temperatures during flowering may lead to flower drop and reduced seed yield.
Soil:
Coriander prefers well-drained loam to sandy loam soils with a pH of 6.0-7.5. Heavy clay or waterlogged soils reduce germination and increase disease incidence. Soils rich in organic matter improve vegetative growth and seed formation.
Land Preparation:
Plough the field 2-3 times to achieve a fine tilth. Remove weeds and previous crop residues.
Incorporate well-decomposed FYM or compost @ 10-15 tons/ha to enhance soil fertility and moisture retention.
Sowing Time:
Rabi (winter) crop: October-December
Kharif (monsoon) crop: July-August (in irrigated areas)
Timely sowing ensures proper vegetative growth, flowering, and seed set.
Seed Rate & Method:
Use 3-5 kg/ha of quality coriander seeds. Sow seeds 1-2 cm deep in rows spaced 30 cm apart.
Seeds can be sown using a seed drill or by hand broadcasting. Thin seedlings to maintain optimal plant population after emergence.
Fertilizer Management:
Apply well-decomposed FYM 10-15 tons/ha during land preparation. Use NPK @ 40:20:20 kg/ha; full P and K can be applied at sowing, while nitrogen can be split into two doses, one at sowing and the other 20-25 days after sowing. Micronutrients like zinc can improve growth in deficient soils.
Irrigation:
Irrigate immediately after sowing to ensure good germination. Maintain moist soil during vegetative growth and flowering stages. Avoid overwatering, as waterlogging can cause root rot and reduce yield.
Weed Management:
Weeds should be controlled by manual weeding or shallow hoeing during early growth. Mulching can also reduce weed competition and conserve soil moisture.
Pest Management:
Common pests include aphids, leaf miners, and cutworms. Monitor regularly and applyrecommended insecticides if pest population exceeds threshold levels.
Disease Management:
Major diseases include powdery mildew, leaf spot, and blight. Use disease-resistant varieties, maintain proper spacing for air circulation, and spray fungicides as needed. Crop rotation with non-host crops reduces disease pressure.
Harvesting:
For coriander leaves, harvesting can begin 30-40 days after sowing when the plants are 15-20 cm tall. For seed production, allow the crop to mature fully and harvest when seeds turn brown and dry.
Timely harvesting ensures high-quality seeds.
Yield:
Leaf yield: 5-6 tons/ha (fresh)
Seed yield: 1-1.25 tons/ha under good management
खेती के तरीके – धनिया
वानस्पतिक नाम: कोरिएंड्रम सैटिवम
सामान्य नाम: धनिया
प्रकार: वार्षिक जड़ी बूटी, बीज और पत्ती वाली फसल।
जलवायु:
धनिया ठंडी और मध्यम शुष्क जलवायु में सबसे अच्छी तरह उगता है। बढ़ने के लिए सबसे अच्छा तापमान 20-25°C है, और यह हल्के पाले को सहन कर सकता है। फूल आने के समय ज़्यादा तापमान से फूल झड़ सकते हैं और बीज की पैदावार कम हो सकती है।
मिट्टी:
धनिया को 6.0-7.5 pH वाली अच्छी जल निकासी वाली दोमट से बलुई दोमट मिट्टी पसंद है। भारी चिकनी मिट्टी या जलभराव वाली मिट्टी में अंकुरण कम होता है और बीमारियों का खतरा बढ़ जाता है। जैविक पदार्थ से भरपूर मिट्टी वानस्पतिक विकास और बीज बनने में सुधार करती है।
खेत की तैयारी:
खेत को 2-3 बार जोतकर बारीक मिट्टी तैयार करें। खरपतवार और पिछली फसल के अवशेष हटा दें।
मिट्टी की उर्वरता और नमी बनाए रखने के लिए 10-15 टन/हेक्टेयर की दर से अच्छी तरह सड़ी हुई गोबर की खाद या कम्पोस्ट मिलाएं।
बुवाई का समय:
रबी (सर्दियों) की फसल: अक्टूबर-दिसंबर
खरीफ (मानसून) की फसल: जुलाई-अगस्त (सिंचाई वाले क्षेत्रों में)
समय पर बुवाई से उचित वानस्पतिक विकास, फूल आना और बीज बनना सुनिश्चित होता है।
बीज की दर और तरीका:
3-5 किलोग्राम/हेक्टेयर अच्छी गुणवत्ता वाले धनिया के बीज का प्रयोग करें। बीजों को 30 सेमी की दूरी पर पंक्तियों में 1-2 सेमी गहरा बोएं।
बीजों को सीड ड्रिल या हाथ से छिड़काव करके बोया जा सकता है। अंकुरण के बाद पौधों की इष्टतम संख्या बनाए रखने के लिए पौधों को पतला करें।
उर्वरक प्रबंधन:
खेत की तैयारी के दौरान 10-15 टन/हेक्टेयर अच्छी तरह सड़ी हुई गोबर की खाद डालें। NPK @ 40:20:20 किलोग्राम/हेक्टेयर का प्रयोग करें; पूरा P और K बुवाई के समय दिया जा सकता है, जबकि नाइट्रोजन को दो खुराक में बांटा जा सकता है, एक बुवाई के समय और दूसरी बुवाई के 20-25 दिन बाद। जिंक जैसे सूक्ष्म पोषक तत्व कमी वाली मिट्टी में विकास में सुधार कर सकते हैं।
सिंचाई:
अच्छे अंकुरण के लिए बुवाई के तुरंत बाद सिंचाई करें। वानस्पतिक विकास और फूल आने के चरणों के दौरान मिट्टी में नमी बनाए रखें। ज़्यादा पानी देने से बचें, क्योंकि जलभराव से जड़ सड़न हो सकती है और पैदावार कम हो सकती है।
खरपतवार प्रबंधन:
शुरुआती विकास के दौरान हाथ से निराई या हल्की गुड़ाई करके खरपतवारों को नियंत्रित किया जाना चाहिए। मल्चिंग से भी खरपतवारों की प्रतिस्पर्धा कम होती है और मिट्टी की नमी बनी रहती है। कीट प्रबंधन:
आम कीटों में एफिड्स, लीफ माइनर्स और कटवर्म शामिल हैं। नियमित रूप से निगरानी करें और यदि कीटों की संख्या थ्रेशहोल्ड स्तर से अधिक हो जाए तो अनुशंसित कीटनाशकों का प्रयोग करें।
रोग प्रबंधन:
मुख्य रोगों में पाउडरी मिल्ड्यू, लीफ स्पॉट और ब्लाइट शामिल हैं। रोग प्रतिरोधी किस्मों का उपयोग करें, हवा के संचार के लिए उचित दूरी बनाए रखें, और आवश्यकतानुसार फफूंदनाशक का छिड़काव करें। गैर-मेजबान फसलों के साथ फसल चक्र अपनाने से रोग का दबाव कम होता है।
कटाई:
धनिया पत्ती के लिए, बुवाई के 30-40 दिन बाद जब पौधे 15-20 सेमी ऊंचे हो जाएं, तब कटाई शुरू की जा सकती है। बीज उत्पादन के लिए, फसल को पूरी तरह से पकने दें और जब बीज भूरे और सूख जाएं तो कटाई करें।
समय पर कटाई से उच्च गुणवत्ता वाले बीज सुनिश्चित होते हैं।
उपज:
पत्ती की उपज: 5-6 टन/हेक्टेयर (ताजा)
बीज की उपज: अच्छे प्रबंधन के तहत 1-1.25 टन/हेक्टेयर
ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ – ਧਨੀਆ (ਧਨੀਆ)
ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਨਾਮ: ਧਨੀਆਡ੍ਰਮਸੈਟਿਵਮ
ਆਮ ਨਾਮ: ਧਨੀਆ / ਧਨੀਆ
ਕਿਸਮ: ਸਾਲਾਨਾ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਫਸਲ।
ਜਲਵਾਯੂ:
ਧਨੀਆ ਠੰਡੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਵਾਧੇ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਤਾਪਮਾਨ 20-25°C ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਹਲਕਾ ਠੰਡ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਿੱਟੀ:
ਧਨੀਆ 6.0-7.5 ਦੇ pH ਵਾਲੀ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੀ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਦੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰੀ ਮਿੱਟੀ ਉਗਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਿੱਟੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦੇ ਗਠਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ:
ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ 2-3 ਵਾਰ ਵਾਹੋ। ਨਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਹਟਾਓ।
ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਜਾਂ ਖਾਦ @ 10-15 ਟਨ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ:
ਰੱਬੀ (ਸਰਦੀਆਂ) ਦੀ ਫ਼ਸਲ: ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਖਰੀਫ਼ (ਮੌਨਸੂਨ) ਦੀ ਫ਼ਸਲ: ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ (ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ)
ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ ਸਹੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਕਾਸ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਬੀਜ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬੀਜ ਦਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ:
3-5 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਧਨੀਆ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। 30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 1-2 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਬੀਜ ਬੀਜੋ।
ਬੀਜ ਬੀਜ ਡਰਿੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛਾਂਟ ਕੇ ਬੀਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲ ਆਬਾਦੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਤਲੇ ਬੂਟੇ।
ਖਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੌਰਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਐਫਵਾਈਐਮ 10-15 ਟਨ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਲਾਗੂ ਕਰੋ। ਐਨਪੀਕੇ @ 40:20:20 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ; ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਕੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਦੋ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 20-25 ਦਿਨ ਬਾਅਦ। ਜ਼ਿੰਕ ਵਰਗੇ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਘਾਟ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਿੰਜਾਈ:
ਚੰਗੇ ਉਗਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ। ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਨਾਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਝਾੜ ਘੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਦੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਾਧੇ ਦੌਰਾਨ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਨਦੀਨਾਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਗੋਡੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਲਚਿੰਗ ਨਦੀਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:
ਆਮ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਫੀਡਜ਼, ਪੱਤਾ ਮਾਈਨਰ ਅਤੇ ਕੱਟਵਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਲਾਗੂ ਕਰੋ।
ਰੋਧਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਹਵਾ ਦੇ ਗੇੜ ਲਈ ਸਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਗੈਰ-ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਟਾਈ:
ਧਨੀਆ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਲਈ, ਕਟਾਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 30-40 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੌਦੇ 15-20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ, ਫਸਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਣ ਦਿਓ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਾਢੀ ਕਰੋ।
ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਟਾਈ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਝਾੜ:
ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ: 5-6 ਟਨ/ਹੈਕਟੇਅਰ (ਤਾਜ਼ੇ)
ਬੀਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ: ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹੇਠ 1-1.25 ਟਨ/ਹੈਕਟੇਅਰ
પદ્ધતિઓનું પેકેજ – ધાણા (ધાણા)
વનસ્પતિશાસ્ત્ર નામ: કોરિયાન્ડ્રમસેટિવમ
સામાન્ય નામ: ધાણા / ધનિયા
પ્રકાર: વાર્ષિક ઔષધિ, બીજ અને પાંદડાનો પાક.
આબોહવા:
ધાણા ઠંડા અને મધ્યમ શુષ્ક વાતાવરણમાં શ્રેષ્ઠ રીતે ઉગે છે. વૃદ્ધિ માટે શ્રેષ્ઠ તાપમાન 20-25°C છે, અને તે હળવો હિમ સહન કરી શકે છે. ફૂલો દરમિયાન ઊંચા તાપમાને ફૂલો ખરી શકે છે અને બીજ ઉપજમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
ધાણા 6.0-7.5 pH ધરાવતી રેતાળ લોમ કરતાં સારી રીતે પાણી નિતારેલી લોમ જમીન પસંદ કરે છે. ભારે માટી અથવા પાણી ભરાયેલી જમીન અંકુરણ ઘટાડે છે અને રોગનું પ્રમાણ વધારે છે. કાર્બનિક પદાર્થોથી ભરપૂર માટી વનસ્પતિ વૃદ્ધિ અને બીજ રચનામાં સુધારો કરે છે.
જમીનની તૈયારી:
સારું ખેડાણ પ્રાપ્ત કરવા માટે ખેતરમાં 2-3 વાર ખેડાણ કરો. નીંદણ અને અગાઉના પાકના અવશેષો દૂર કરો.
જમીનની ફળદ્રુપતા અને ભેજ જાળવી રાખવા માટે 10-15 ટન/હેક્ટરમાં સારી રીતે વિઘટિત FYM અથવા ખાતરનો ઉપયોગ કરો.
વાવણીનો સમય:
રવી (શિયાળુ) પાક: ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર
ખરીફ (ચોમાસા) પાક: જુલાઈ-ઓગસ્ટ (પિરિશ્ત વિસ્તારોમાં)
સમયસર વાવણી યોગ્ય વનસ્પતિ વૃદ્ધિ, ફૂલો અને બીજ સમૂહ સુનિશ્ચિત કરે છે.
બિયારણ દર અને પદ્ધતિ:
3-5 કિલો/હેક્ટર ગુણવત્તાયુક્ત ધાણાના બીજનો ઉપયોગ કરો. 30 સે.મી.ના અંતરે હરોળમાં 1-2 સે.મી. ઊંડા બીજ વાવો.
બીજ સીડ ડ્રીલનો ઉપયોગ કરીને અથવા હાથથી છંટકાવ કરીને વાવી શકાય છે. ઉગ્યા પછી છોડની શ્રેષ્ઠ વસ્તી જાળવવા માટે પાતળા રોપાઓ.
ખાતર વ્યવસ્થાપન:
જમીન તૈયાર કરતી વખતે સારી રીતે વિઘટિત FYM 10-15 ટન/હેક્ટર લાગુ કરો. NPK @ 40:20:20 કિગ્રા/હેક્ટરનો ઉપયોગ કરો; વાવણી વખતે સંપૂર્ણ ફોસ્ફરસ અને પોટેશિયમનો ઉપયોગ કરી શકાય છે, જ્યારે નાઇટ્રોજનને બે ડોઝમાં વિભાજીત કરી શકાય છે, એક વાવણી વખતે અને બીજો વાવણી પછી 20-25 દિવસ. ઝીંક જેવા સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વો ઉણપવાળી જમીનમાં વૃદ્ધિ સુધારી શકે છે.
સિંચાઈ:
સારા અંકુરણની ખાતરી કરવા માટે વાવણી પછી તરત જ સિંચાઈ કરો. વનસ્પતિ વૃદ્ધિ અને ફૂલોના તબક્કા દરમિયાન ભેજવાળી જમીન જાળવી રાખો. વધુ પડતું પાણી આપવાનું ટાળો, કારણ કે પાણી ભરાવાથી મૂળનો સડો થઈ શકે છે અને ઉપજમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
નીંદણ વ્યવસ્થાપન:
શરૂઆતની વૃદ્ધિ દરમિયાન નીંદણને હાથથી નીંદણ અથવા છીછરા ખોદકામ દ્વારા નિયંત્રિત કરવું જોઈએ. મલ્ચિંગ નીંદણ સ્પર્ધા ઘટાડી શકે છે અને જમીનની ભેજ જાળવી શકે છે.
જીવાતો વ્યવસ્થાપન:
સામાન્ય જીવાતોમાં એફિડ, પાંદડા ખાણિયા અને કટવોર્મ્સનો સમાવેશ થાય છે. નિયમિતપણે દેખરેખ રાખો અને જો જીવાતોની વસ્તી થ્રેશોલ્ડ સ્તર કરતાં વધી જાય તો ભલામણ કરેલ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરો.
રોગ વ્યવસ્થાપન:
મુખ્ય રોગોમાં પાવડરી માઇલ્ડ્યુ, પાંદડાના ટપકાં અને બ્લાઇટનો સમાવેશ થાય છે. રોગ-પ્રતિરોધક જાતોનો ઉપયોગ કરો, હવાના પરિભ્રમણ માટે યોગ્ય અંતર જાળવો અને જરૂર મુજબ ફૂગનાશકોનો છંટકાવ કરો. બિન-યજમાન પાક સાથે પાક પરિભ્રમણ રોગનું દબાણ ઘટાડે છે.
લણણી:
ધાણાના પાન માટે, કાપણી વાવણી પછી 30-40 દિવસ પછી શરૂ કરી શકાય છે જ્યારે છોડ 15-20 સે.મી. ઊંચા હોય છે. બીજ ઉત્પાદન માટે, પાકને સંપૂર્ણ પરિપક્વ થવા દો અને જ્યારે બીજ ભૂરા અને સુકા થઈ જાય ત્યારે લણણી કરો.
સમયસર લણણી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા બીજની ખાતરી કરે છે.
ઉપજ:
પાન ઉપજ: ૫-૬ ટન/હેક્ટર (તાજા)
બીજ ઉપજ: સારા સંચાલન હેઠળ ૧-૧.૨૫ ટન/હેક્ટર
চাষাবাদ পদ্ধতি – ধনে
উদ্ভিদতাত্ত্বিক নাম: Coriandrum sativum
সাধারণ নাম: ধনে
প্রকার: একবর্ষজীবী ভেষজ, বীজ এবং পাতা ফসল।
জলবায়ু:
ঠান্ডা এবং মাঝারি শুষ্ক জলবায়ুতে ধনে সবচেয়ে ভালো জন্মায়। বৃদ্ধির জন্য সর্বোত্তম তাপমাত্রা হলো ২০-২৫°C, এবং এটি হালকা শৈত্যপ্রবাহ সহ্য করতে পারে। ফুল ফোটার সময় উচ্চ তাপমাত্রা ফুলের ঝরে পড়া এবং বীজের ফলন হ্রাস করতে পারে।
মাটি:
ধনে ৬.০-৭.৫ পিএইচ-যুক্ত সুনিষ্কাশিত দোআঁশ থেকে বেলে দোআঁশ মাটি পছন্দ করে। ভারী এঁটেল বা জলাবদ্ধ মাটি অঙ্কুরোদগম কমিয়ে দেয় এবং রোগের প্রকোপ বাড়ায়। জৈব পদার্থ সমৃদ্ধ মাটি উদ্ভিদের বৃদ্ধি এবং বীজ গঠনে সহায়তা করে।
জমি তৈরি:
জমিকে ২-৩ বার চাষ করে মিহি করে নিতে হবে। আগাছা এবং পূর্ববর্তী ফসলের অবশিষ্টাংশ অপসারণ করুন।
মাটির উর্বরতা এবং আর্দ্রতা ধরে রাখার ক্ষমতা বাড়ানোর জন্য ১০-১৫ টন/হেক্টর হারে ভালোভাবে পচানো গোবর সার বা কম্পোস্ট মাটির সাথে মিশিয়ে দিন।
বীজ বপনের সময়:
রবি (শীতকালীন) ফসল: অক্টোবর-ডিসেম্বর
খরিফ (বর্ষাকালীন) ফসল: জুলাই-আগস্ট (সেচযুক্ত এলাকায়)
সময়মতো বীজ বপন সঠিক উদ্ভিজ্জ বৃদ্ধি, ফুল ফোটা এবং বীজ গঠনে সহায়তা করে।
বীজের হার ও পদ্ধতি:
প্রতি হেক্টরে ৩-৫ কেজি উন্নত মানের ধনে বীজ ব্যবহার করুন। ৩০ সেমি দূরত্বে সারিতে ১-২ সেমি গভীরে বীজ বপন করুন।
বীজ সিড ড্রিল বা হাতে ছিটিয়ে বপন করা যেতে পারে। চারা গজানোর পর оптимаল গাছের সংখ্যা বজায় রাখার জন্য চারা পাতলা করে দিন।
সার ব্যবস্থাপনা:
জমি তৈরির সময় ১০-১৫ টন/হেক্টর হারে ভালোভাবে পচানো গোবর সার প্রয়োগ করুন। এনপিকে ৪০:২০:২০ কেজি/হেক্টর হারে ব্যবহার করুন; সম্পূর্ণ ফসফরাস এবং পটাশ বীজ বপনের সময় প্রয়োগ করা যেতে পারে, যখন নাইট্রোজেন দুটি কিস্তিতে প্রয়োগ করা যেতে পারে, একটি বীজ বপনের সময় এবং অন্যটি বীজ বপনের ২০-২৫ দিন পর। দস্তার মতো অণুপুষ্টি উপাদান ঘাটতিযুক্ত মাটিতে গাছের বৃদ্ধি উন্নত করতে পারে।
সেচ:
ভালো অঙ্কুরোদগমের জন্য বীজ বপনের পরপরই সেচ দিন। উদ্ভিজ্জ বৃদ্ধি এবং ফুল ফোটার পর্যায়ে মাটিতে আর্দ্রতা বজায় রাখুন। অতিরিক্ত জল দেওয়া থেকে বিরত থাকুন, কারণ জলাবদ্ধতার কারণে শিকড় পচা রোগ হতে পারে এবং ফলন কমে যেতে পারে।
আগাছা ব্যবস্থাপনা:
প্রাথমিক বৃদ্ধির পর্যায়ে হাত দিয়ে আগাছা পরিষ্কার করে বা হালকা নিড়ানি দিয়ে আগাছা নিয়ন্ত্রণ করা উচিত। মালচিং আগাছার প্রতিযোগিতা কমাতে এবং মাটির আর্দ্রতা ধরে রাখতে সাহায্য করে। পোকা দমন:
সাধারণ পোকামাকড়ের মধ্যে রয়েছে জাব পোকা, পাতা সুড়ঙ্গকারী পোকা এবং কাটওয়ার্ম। নিয়মিত পর্যবেক্ষণ করুন এবং পোকামাকড়ের সংখ্যা সহনশীল মাত্রা ছাড়িয়ে গেলে সুপারিশকৃত কীটনাশক প্রয়োগ করুন।
রোগ ব্যবস্থাপনা:
প্রধান রোগগুলোর মধ্যে রয়েছে পাউডারি মিলডিউ, পাতার দাগ এবং ব্লাইট। রোগ প্রতিরোধী জাত ব্যবহার করুন, বায়ু চলাচলের জন্য সঠিক দূরত্ব বজায় রাখুন এবং প্রয়োজন অনুযায়ী ছত্রাকনাশক স্প্রে করুন। অ-পোষক ফসলের সাথে শস্য পর্যায়ক্রম রোগ প্রতিরোধে সাহায্য করে।
ফসল সংগ্রহ:
ধনে পাতার জন্য, বীজ বপনের ৩০-৪০ দিন পর যখন গাছ ১৫-২০ সেমি লম্বা হয়, তখন ফসল সংগ্রহ শুরু করা যেতে পারে। বীজের জন্য, ফসলকে সম্পূর্ণ পরিপক্ক হতে দিন এবং বীজ বাদামী ও শুকিয়ে গেলে সংগ্রহ করুন।
সঠিক সময়ে ফসল সংগ্রহ উচ্চ মানের বীজ নিশ্চিত করে।
ফলন:
পাতার ফলন: ৫-৬ টন/হেক্টর (তাজা)
বীজের ফলন: ভালো ব্যবস্থাপনায় ১-১.২৫ টন/হেক্টর
ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ୟାକେଜ୍ – ଧନିଆ (ଧାନିଆ)
ଉଦ୍ଭିଦୀୟ ନାମ: ଧନିଆଡ୍ରମ୍ସାଟିଭମ୍
ସାଧାରଣ ନାମ: ଧନିଆ / ଧନିଆ
ପ୍ରକାର: ବାର୍ଷିକ ଔଷଧି, ବିହନ ଏବଂ ପତ୍ର ଫସଲ।
ଜଳବାୟୁ:
ଧନିଆ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ମଧ୍ୟମ ଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁରେ ଭଲ ବଢିଥାଏ। ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ତାପମାତ୍ରା 20-25°C, ଏବଂ ଏହା ହାଲୁକା ତୁଷାରପାତ ସହ୍ୟ କରିପାରେ। ଫୁଲ ଫୁଟିବା ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଫୁଲ ଝଡ଼ିପାରେ ଏବଂ ବିହନ ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରିପାରେ।
ମାଟି:
ଧନିଆ 6.0-7.5 pH ସହିତ ବାଲିଆ ଦୋରସା ମାଟି ତୁଳନାରେ ଭଲ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥିବା ଦୋରସା ମାଟିକୁ ପସନ୍ଦ କରେ। ଭାରୀ ମାଟି କିମ୍ବା ଜଳବନ୍ଦୀ ମାଟି ଅଙ୍କୁର ହ୍ରାସ କରେ ଏବଂ ରୋଗ ପ୍ରକୋପ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଟି ଉଦ୍ଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିହନ ଗଠନକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତି:
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ଷେତ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ କ୍ଷେତକୁ 2-3 ଥର ହଳ କରନ୍ତୁ। ଘାସ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଫସଲ ଅବଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅପସାରଣ କରନ୍ତୁ।
ମାଟିର ଉର୍ବରତା ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ହେକ୍ଟର ପ୍ରତି 10-15 ଟନ୍ ଭଲ ଭାବରେ ପଚିଯାଇଥିବା FYM କିମ୍ବା କମ୍ପୋଷ୍ଟ ସାମିଲ କରନ୍ତୁ।
ବୁଣା ସମୟ:
ରାବି (ଶୀତକାଳୀନ) ଫସଲ: ଅକ୍ଟୋବର-ଡିସେମ୍ବର
ଖରିଫ (ମୌସୁମୀ) ଫସଲ: ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟ (ଜଳସେଚିତ ଅଞ୍ଚଳରେ)
ସମୟ ସମୟରେ ବୁଣା ଉପଯୁକ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ବୃଦ୍ଧି, ଫୁଲ ଫୁଟିବା ଏବଂ ବିହନ ସ୍ଥିର କରିବା ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
ବିହନ ହାର ଏବଂ ପଦ୍ଧତି:
ହେକ୍ଟର ପ୍ରତି 3-5 କିଲୋଗ୍ରାମ ଗୁଣାତ୍ମକ ଧନିଆ ବିହନ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଧାଡିରେ 1-2 ସେମି ଗଭୀରରେ 30 ସେମି ବ୍ୟବଧାନରେ ବିହନ ବୁଣନ୍ତୁ।
ବିହନ ଡ୍ରିଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି କିମ୍ବା ହାତ ବିସ୍ତାର କରି ବିହନ ବୁଣାଯାଇପାରିବ। ଉଦ୍ଭିଦ ଉଠିବା ପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗଛ ସଂଖ୍ୟା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ପତଳା ଚାରା।
ସାର ପରିଚାଳନା:
ଜମି ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ଭଲ ଭାବରେ ପଚିଯାଇଥିବା ଏଫୱାଇଏମ୍ 10-15 ଟନ୍ / ହେକ୍ଟର ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ। NPK @ 40:20:20 କିଲୋଗ୍ରାମ / ହେକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ; ବୁଣା ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫସଫୋରସ୍ ଏବଂ କେଲୋସିନ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇପାରିବ, ଯେତେବେଳେ ନାଇଟ୍ରୋଜେନକୁ ଦୁଇଟି ମାତ୍ରାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ, ଗୋଟିଏ ବୁଣା ସମୟରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି 20-25 ଦିନ ପରେ। ଜିଙ୍କ ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୁଷ୍ଟିକର ପଦାର୍ଥ ଅଭାବୀ ମାଟିରେ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଉନ୍ନତ କରିପାରିବ।
ଜଳସେଚନ:
ଭଲ ଅଙ୍କୁରୀକରଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ବିହନ ପରେ ତୁରନ୍ତ ଜଳସେଚନ କରନ୍ତୁ। ଉଦ୍ଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଫୁଲ ଫୁଟିବା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମାଟିକୁ ଓଦା ରଖନ୍ତୁ। ଅଧିକ ପାଣି ଦେବାରୁ ବଞ୍ଚନ୍ତୁ, କାରଣ ପାଣି ଜମି ରହିବା ଦ୍ଵାରା ମୂଳ ପଚିପାରେ ଏବଂ ଅମଳ ହ୍ରାସ ହୋଇପାରେ।
ଘାସ ପରିଚାଳନା:
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ ହାତ ଦ୍ଵାରା ଘାସ ବା ଅଗଭୀର କୋଡା ଦ୍ୱାରା ଘାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ମଲ୍ଚିଂ ମଧ୍ୟ ଘାସ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ ଏବଂ ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା ସଂରକ୍ଷଣ କରିପାରିବ।
କୀଟପତଙ୍ଗ ପରିଚାଳନା:
ସାଧାରଣ କୀଟପତଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଏଫିଡ୍, ପତ୍ର ଖଣି ଏବଂ କଟ୍ ୱର୍ମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ନିୟମିତ ଭାବରେ ତଦାରଖ କରନ୍ତୁ ଏବଂ କୀଟପତଙ୍ଗ ସଂଖ୍ୟା ସୀମା ସ୍ତର ଅତିକ୍ରମ କଲେ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା କୀଟପତଙ୍ଗ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ।
ରୋଗ ପରିଚାଳନା:
ମୁଖ୍ୟ ରୋଗ ମଧ୍ୟରେ ପାଉଡର ମିଲଡିଉ, ପତ୍ର ଦାଗ ଏବଂ ଝାଉଁଳା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧୀ କିସମ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ, ବାୟୁ ସଞ୍ଚାଳନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବଧାନ ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଯାୟୀ କବକନାଶକ ସ୍ପ୍ରେ କରନ୍ତୁ। ଅଣ-ଆୟୋଜକ ଫସଲ ସହିତ ଫସଲ ଘୋଡ଼ାଇ ରୋଗ ଚାପ ହ୍ରାସ କରେ।
ଅମଳ:
ଧନିଆ ପତ୍ର ପାଇଁ, ଗଛଗୁଡ଼ିକ 15-20 ସେମି ଉଚ୍ଚ ହେବା ପରେ ବୁଣିବାର 30-40 ଦିନ ପରେ ଅମଳ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇପାରିବ। ବିହନ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ, ଫସଲକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିପକ୍ୱ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ବିହନ ବାଦାମୀ ଏବଂ ଶୁଖିଲା ହେବା ପରେ ଅମଳ କରନ୍ତୁ।
ସମୟରେ ଅମଳ ଉଚ୍ଚମାନର ବିହନ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
ଅମଳ:
ପତ୍ର ଅମଳ: ହେକ୍ଟର/୫-୬ ଟନ୍ (ତାଜା)
ବିହନ ଅମଳ: ଭଲ ପରିଚାଳନାରେ ହେକ୍ଟର/୧-୧.୨୫ ଟନ୍
DISCLAIMER
Description and illustrations appearing on this pouch represent our product as is our trails. Appearance and performance may vary in other geographic locations and different growing conditions. The seeds in this pouch should be sown or planted as per the prescribed guidelines/ advice of the concerned regional farmer’s advisory body. In case of breach of any of the terms the producers/ dealer/ Supplier shall not be held liable.