PACKAGE OF PRACTICES OF MUSTARD
HOME | PACKAGE OF PRACTICES OF MUSTARD
PACKAGE OF PRACTICES OF MUSTARD
Package of Practices- Mustard (Sarson)
Botanical Name: Brassica juncea
Common Name: Mustard / Sarson
Type: Oilseed crop, cool-season annual
Climate:
Mustard grows best in cool and semi-arid climates. The optimal temperature for vegetative growth is 10-25°C, while flowering and pod formation require 15-20°C. High temperatures during flowering can reduce seed set and oil content.
Soil:
Mustard thrives in well-drained loam to sandy-loam soils with a pH of 6.0-7.5. Heavy clay or waterlogged soils can cause root rot, poor germination, and reduced yield. Soils rich in organic matter support better vegetative growth and seed development.
Land Preparation:
Plough the field 2-3 times to obtain fine tilth. Remove weeds and crop residues. Incorporate well-decomposed FYM or compost @ 10-15 tons/ha to improve soil fertility and moisture retention.
Level the field for uniform irrigation.
Sowing Time:
Rabi season (winter): October-November
Timely sowing ensures good vegetative growth, flowering, and high seed yield.
Seed Rate & Method:
Use 5-6 kg/ha for improved varieties. Sow seeds 1-2 cm deep in rows spaced 30-45 cm apart. Seeds can be sown using a seed drill or by hand broadcasting. Thin seedlings to maintain optimal plant population after emergence.
Fertilizer Management:
Apply well-decomposed FYM 10-15 tons/ha during land preparation. Use NPK @ 40:20:20 kg/ha; apply full P and K at sowing and split nitrogen into two doses: half at sowing and half at 25-30 DAS.
Foliar sprays of micronutrients like boron improve seed setting and oil content.
Irrigation:
Irrigate immediately after sowing for good germination. Provide additional irrigation at critical stages: flowering, pod formation, and seed development. Avoid overwatering as it can cause waterlogging and disease.
Weed Management:
Weeds should be controlled by manual weeding or shallow hoeing at 15-20 DAS. Pre-emergence herbicides may be applied in large fields. Mulching helps conserve moisture and reduce weedcompetition.
Pest Management:
Major pests include aphids, mustard sawfly, and diamondback moth. Monitor pest populationsregularly and apply recommended insecticides if they exceed economic thresholds.
Disease Management:
Common diseases include white rust, downy mildew, alternariablight, and powdery mildew. Use disease-resistant varieties, maintain proper spacing, and apply fungicides as needed. Crop rotation reduces disease pressure.
Harvesting:
Harvest mustard when pods turn yellow and seeds are hard. Use sickle or machinery carefully to avoid shattering. Allow drying in the field for a few days before threshing. Timely harvest ensures high-quality seeds and oil content.
Yield:
Seed yield: 1.0-1.2 tons/ha under normal management
Uses:
Mustard seeds are used for oil extraction, condiments, and spices. The crop residue is used as fodder or green manure, and leaves can be used as a vegetable in some regions.
Disclaimer :
The package of practices for our products is based on field trials. Performance may vary in different geographical locations.
खेती के तरीके – सरसों
वानस्पतिक नाम: Brassica juncea
आम नाम: सरसों
प्रकार: तिलहनी फसल, ठंडे मौसम की वार्षिक फसल
जलवायु:
सरसों ठंडी और अर्ध-शुष्क जलवायु में सबसे अच्छी उगती है। वानस्पतिक विकास के लिए सबसे अच्छा तापमान 10-25°C होता है, जबकि फूल आने और फली बनने के लिए 15-20°C तापमान की ज़रूरत होती है। फूल आने के समय ज़्यादा तापमान होने से बीज बनने और तेल की मात्रा कम हो सकती है।
मिट्टी:
सरसों 6.0-7.5 pH वाली, अच्छी जल निकासी वाली दोमट से बलुई-दोमट मिट्टी में खूब फलती-फूलती है। भारी चिकनी मिट्टी या जलभराव वाली मिट्टी में जड़ सड़न, खराब अंकुरण और कम पैदावार हो सकती है। जैविक पदार्थों से भरपूर मिट्टी में वानस्पतिक विकास और बीज का विकास बेहतर होता है।
खेत की तैयारी:
खेत को 2-3 बार जोतकर भुरभुरा बना लें। खरपतवार और फसल के अवशेष हटा दें। मिट्टी की उर्वरता और नमी बनाए रखने की क्षमता को बेहतर बनाने के लिए 10-15 टन/हेक्टेयर की दर से अच्छी तरह सड़ी हुई गोबर की खाद (FYM) या कम्पोस्ट मिलाएं।
एक समान सिंचाई के लिए खेत को समतल कर लें।
बुवाई का समय:
रबी का मौसम (सर्दी): अक्टूबर-नवंबर
समय पर बुवाई करने से अच्छा वानस्पतिक विकास, फूल आना और बीजों की ज़्यादा पैदावार सुनिश्चित होती है।
बीज की दर और तरीका:
बेहतर किस्मों के लिए 5-6 किलोग्राम/हेक्टेयर बीज का उपयोग करें। बीजों को 30-45 सेंटीमीटर की दूरी पर बनी कतारों में 1-2 सेंटीमीटर की गहराई पर बोएं। बीजों की बुवाई सीड ड्रिल से या हाथ से छिड़काव करके की जा सकती है। अंकुरण के बाद, पौधों की सही संख्या बनाए रखने के लिए घने पौधों को हटाकर उन्हें विरल कर दें।
उर्वरक प्रबंधन:
खेत की तैयारी के समय 10-15 टन/हेक्टेयर की दर से अच्छी तरह सड़ी हुई गोबर की खाद (FYM) डालें। NPK का उपयोग 40:20:20 किलोग्राम/हेक्टेयर की दर से करें; बुवाई के समय फास्फोरस (P) और पोटाश (K) की पूरी मात्रा डालें और नाइट्रोजन को दो हिस्सों में बांटकर डालें: आधा बुवाई के समय और आधा 25-30 दिन बाद।
बोरॉन जैसे सूक्ष्म पोषक तत्वों का पत्तियों पर छिड़काव करने से बीज बनने और तेल की मात्रा में सुधार होता है।
सिंचाई:
अच्छे अंकुरण के लिए बुवाई के तुरंत बाद सिंचाई करें। फसल की महत्वपूर्ण अवस्थाओं पर अतिरिक्त सिंचाई करें: फूल आने, फली बनने और बीज के विकास के समय। ज़्यादा सिंचाई करने से बचें, क्योंकि इससे जलभराव और रोग हो सकते हैं। खरपतवार प्रबंधन:
15-20 दिनों के अंतराल पर खरपतवारों को हाथ से निराई या हल्की कुदाल से नियंत्रित करें। बड़े खेतों में अंकुरण-पूर्व खरपतवारनाशक का प्रयोग किया जा सकता है। मल्चिंग से नमी संरक्षित रहती है और खरपतवारों की प्रतिस्पर्धा कम होती है।
कीट प्रबंधन:
प्रमुख कीटों में एफिड, सरसों की सॉफ्लाई और डायमंडबैक मोथ शामिल हैं। कीटों की संख्या पर नियमित रूप से नज़र रखें और यदि वे आर्थिक सीमा से अधिक हो जाएं तो अनुशंसित कीटनाशकों का प्रयोग करें।
रोग प्रबंधन:
सामान्य रोगों में सफेद रतुआ, डाउनी मिल्ड्यू, अल्टरनेरियाब्लाइट और पाउडरी मिल्ड्यू शामिल हैं। रोग प्रतिरोधी किस्मों का प्रयोग करें, उचित दूरी बनाए रखें और आवश्यकतानुसार फफूंदनाशक का प्रयोग करें। फसल चक्रण से रोगों का प्रकोप कम होता है।
कटाई:
सरसों की कटाई तब करें जब फली पीली पड़ जाएं और बीज सख्त हो जाएं। बीजों को बिखरने से बचाने के लिए हंसिया या मशीनरी का सावधानीपूर्वक प्रयोग करें। थ्रेसिंग से पहले कुछ दिनों तक खेत में सूखने दें। समय पर कटाई से उच्च गुणवत्ता वाले बीज और तेल की मात्रा सुनिश्चित होती है।
उपज:
बीज की उपज: सामान्य प्रबंधन के तहत 1.0-1.2 टन/हेक्टेयर
उपयोग:
सरसों के बीजों का उपयोग तेल निकालने, मसालों और साज-सामान बनाने में किया जाता है। फसल के अवशेषों का उपयोग चारे या हरी खाद के रूप में किया जाता है, और कुछ क्षेत्रों में पत्तियों को सब्जी के रूप में इस्तेमाल किया जा सकता है।
अस्वीकरण:
हमारे उत्पादों के लिए अपनाई जाने वाली पद्धतियाँ क्षेत्र परीक्षणों पर आधारित हैं। विभिन्न भौगोलिक स्थानों में प्रदर्शन भिन्न हो सकता है।
ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ- ਸਰ੍ਹੋਂ (ਸਾਰਸਨ)
ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਨਾਮ: ਬ੍ਰਾਸਿਕਾ ਜੰਸੀਆ
ਆਮ ਨਾਮ: ਸਰ੍ਹੋਂ / ਸਰਸਨ
ਕਿਸਮ: ਤੇਲ ਬੀਜ ਦੀ ਫਸਲ, ਠੰਢੀ-ਮੌਸਮ ਵਾਲੀ ਸਾਲਾਨਾ
ਜਲਵਾਯੂ:
ਸਰ੍ਹੋਂ ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਤਾਪਮਾਨ 10-25°C ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲੀ ਬਣਨ ਲਈ 15-20°C ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਦੌਰਾਨ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਬੀਜ ਸੈੱਟ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਿੱਟੀ:
ਸਰ੍ਹੋਂ 6.0-7.5 ਦੇ pH ਵਾਲੀ ਚੰਗੀ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਦੋਮਟ ਤੋਂ ਰੇਤਲੀ-ਦੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ-ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰੀ ਮਿੱਟੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੜਨ, ਮਾੜੀ ਉਗਣ ਅਤੇ ਘੱਟ ਉਪਜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਿੱਟੀ ਬਿਹਤਰ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਬੀਜ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ:
ਬਰੀਕ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ 2-3 ਵਾਰ ਵਾਹੋ। ਨਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਹਟਾਓ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨਮੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਐਫਵਾਈਐਮ ਜਾਂ ਖਾਦ @ 10-15 ਟਨ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
ਇਕਸਾਰ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ ਪੱਧਰਾ ਕਰੋ।
ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ:
ਰੱਬੀ ਦਾ ਮੌਸਮ (ਸਰਦੀਆਂ): ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ
ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ ਚੰਗੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਕਾਸ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਉੱਚ ਬੀਜ ਉਪਜ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬੀਜ ਦਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ:
ਸੁਧਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ 5-6 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਰਤੋ। 30-45 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 1-2 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਬੀਜ ਬੀਜੋ। ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜ ਡਰਿੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ ਬੀਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲ ਆਬਾਦੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਤਲੇ ਬੂਟੇ।
ਖਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੌਰਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਐਫਵਾਈਐਮ 10-15 ਟਨ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਲਗਾਓ। ਐਨਪੀਕੇ @ 40:20:20 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ; ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਕੇ ਪਾਓ ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਦੋ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ: ਅੱਧਾ ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਅੱਧਾ 25-30 ਡੀਏਐਸ ‘ਤੇ।
ਬੋਰੋਨ ਵਰਗੇ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਬੀਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿੰਜਾਈ:
ਚੰਗੇ ਉਗਣ ਲਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ: ਫੁੱਲ, ਫਲੀ ਦਾ ਗਠਨ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਵਿਕਾਸ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚੋ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਦੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:
ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ 15-20 DAS ‘ਤੇ ਹੱਥੀਂ ਨਦੀਨਾਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਖੋਦਣ ਦੁਆਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਲਚਿੰਗ ਨਮੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:
ਮੁੱਖ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਫੀਡਜ਼, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਆਰਾ ਮੱਖੀ ਅਤੇ ਡਾਇਮੰਡਬੈਕ ਕੀੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰੋ।
ਰੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:
ਆਮ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਜੰਗਾਲ, ਡਾਊਨੀ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ, ਅਲਟਰਨੇਰੀਆ ਬਲਾਈਟ ਅਤੇ ਪਾਊਡਰਰੀ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਿਮਾਰੀ-ਰੋਧਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਸਹੀ ਵਿੱਥ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਲਾਗੂ ਕਰੋ। ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਟਾਈ:
ਜਦੋਂ ਫਲੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬੀਜ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਕਰੋ। ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਦਾਤਰੀ ਜਾਂ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਪਿੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਣ ਦਿਓ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਾਢੀ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਝਾੜ:
ਬੀਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ: ਆਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧੀਨ 1.0-1.2 ਟਨ/ਹੈਕਟੇਅਰ
ਵਰਤੋਂ:
ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇਲ ਕੱਢਣ, ਮਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਜਾਂ ਹਰੀ ਖਾਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੇਦਾਅਵਾ:
ਸਾਡੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਖੇਤ ਦੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
પદ્ધતિઓનું પેકેજ- સરસવ (સારસોન)
વનસ્પતિશાસ્ત્રનું નામ: બ્રાસિકા જુન્સિયા
સામાન્ય નામ: સરસવ / સરસવ
પ્રકાર: તેલીબિયાં પાક, ઠંડી ઋતુમાં વાર્ષિક
આબોહવા:
સરસો ઠંડી અને અર્ધ-શુષ્ક આબોહવામાં શ્રેષ્ઠ રીતે ઉગે છે. વનસ્પતિ વિકાસ માટે શ્રેષ્ઠ તાપમાન 10-25°C છે, જ્યારે ફૂલો અને શીંગોના નિર્માણ માટે 15-20°C જરૂરી છે. ફૂલો દરમિયાન ઊંચા તાપમાન બીજના સેટ અને તેલનું પ્રમાણ ઘટાડી શકે છે.
માટી:
સરસો 6.0-7.5 ના pH સાથે સારી રીતે પાણી નિતારેલી લોમથી રેતાળ-લોમ જમીનમાં ખીલે છે. ભારે માટી અથવા પાણી ભરાયેલી જમીન મૂળનો સડો, નબળા અંકુરણ અને ઓછી ઉપજનું કારણ બની શકે છે. કાર્બનિક પદાર્થોથી ભરપૂર માટી સારી વનસ્પતિ વૃદ્ધિ અને બીજ વિકાસને ટેકો આપે છે.
જમીનની તૈયારી:
સારું ખેડાણ મેળવવા માટે ખેતરમાં 2-3 વખત ખેડાણ કરો. નીંદણ અને પાકના અવશેષો દૂર કરો. જમીનની ફળદ્રુપતા અને ભેજ જાળવી રાખવા માટે 10-15 ટન/હેક્ટરના દરે સારી રીતે વિઘટિત FYM અથવા ખાતરનો ઉપયોગ કરો.
એકસરખી સિંચાઈ માટે ખેતરને સમતળ કરો.
વાવણીનો સમય:
રવી ઋતુ (શિયાળો): ઓક્ટોબર-નવેમ્બર
સમયસર વાવણી સારી વનસ્પતિ વૃદ્ધિ, ફૂલો અને ઉચ્ચ બીજ ઉપજ સુનિશ્ચિત કરે છે.
બીજ દર અને પદ્ધતિ:
સુધારેલી જાતો માટે 5-6 કિગ્રા/હેક્ટર વાવો. 30-45 સે.મી.ના અંતરે હરોળમાં 1-2 સે.મી. ઊંડા બીજ વાવો. બીજ ડ્રીલનો ઉપયોગ કરીને અથવા હાથથી છંટકાવ કરીને બીજ વાવી શકાય છે. ઉગ્યા પછી છોડની શ્રેષ્ઠ વસ્તી જાળવવા માટે રોપાઓ પાતળા કરો.
ખાતર વ્યવસ્થાપન:
જમીનની તૈયારી દરમિયાન સારી રીતે વિઘટિત FYM 10-15 ટન/હેક્ટર લાગુ કરો. NPK @ 40:20:20 કિગ્રા/હેક્ટરનો ઉપયોગ કરો; વાવણી વખતે સંપૂર્ણ ફોસ્ફરસ અને પોટેશિયમનો ઉપયોગ કરો અને નાઇટ્રોજનને બે ડોઝમાં વિભાજીત કરો: વાવણી વખતે અડધો અને 25-30 DAS પર અડધો.
બોરોન જેવા સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વોના પાંદડા પર છંટકાવ બીજ સેટિંગ અને તેલનું પ્રમાણ સુધારે છે.
સિંચાઈ:
સારા અંકુરણ માટે વાવણી પછી તરત જ સિંચાઈ કરો. મહત્વપૂર્ણ તબક્કામાં વધારાની સિંચાઈ આપો: ફૂલ, શીંગ રચના અને બીજ વિકાસ. વધુ પડતું પાણી આપવાનું ટાળો કારણ કે તે પાણી ભરાઈ જવા અને રોગનું કારણ બની શકે છે.
નીંદણ વ્યવસ્થાપન:
નીંદણનું નિયંત્રણ 15-20 DAS પર હાથથી નીંદણ અથવા છીછરા ખોદકામ દ્વારા કરવું જોઈએ. મોટા ખેતરોમાં ઉદભવ પહેલાના નિંદણનાશકોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. મલ્ચિંગ ભેજ બચાવવા અને નીંદણ સ્પર્ધા ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
જીવાતો વ્યવસ્થાપન:
મુખ્ય જીવાતોમાં એફિડ, સરસવની કરવત અને ડાયમંડબેક મોથનો સમાવેશ થાય છે. જીવાતોની વસ્તીનું નિયમિત નિરીક્ષણ કરો અને જો તેઓ આર્થિક મર્યાદા કરતાં વધી જાય તો ભલામણ કરેલ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરો.
રોગ વ્યવસ્થાપન:
સામાન્ય રોગોમાં સફેદ રસ્ટ, ડાઉની માઇલ્ડ્યુ, અલ્ટરનેરિયાબ્લાઇટ અને પાવડરી માઇલ્ડ્યુનો સમાવેશ થાય છે. રોગ-પ્રતિરોધક જાતોનો ઉપયોગ કરો, યોગ્ય અંતર જાળવો અને જરૂર મુજબ ફૂગનાશકોનો ઉપયોગ કરો. પાક પરિભ્રમણ રોગનું દબાણ ઘટાડે છે.
લણણી:
જ્યારે શીંગો પીળી થઈ જાય અને બીજ સખત હોય ત્યારે સરસવની લણણી કરો. તૂટવાનું ટાળવા માટે કાળજીપૂર્વક સિકલ અથવા મશીનરીનો ઉપયોગ કરો. થ્રેશિંગ કરતા પહેલા થોડા દિવસો માટે ખેતરમાં સૂકવવા દો. સમયસર લણણી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા બીજ અને તેલનું પ્રમાણ સુનિશ્ચિત કરે છે.
ઉપજ:
સામાન્ય વ્યવસ્થાપન હેઠળ બીજ ઉપજ: ૧.૦-૧.૨ ટન/હેક્ટર
ઉપયોગો:
સરસવના બીજનો ઉપયોગ તેલ નિષ્કર્ષણ, મસાલા અને મસાલા માટે થાય છે. પાકના અવશેષોનો ઉપયોગ ઘાસચારો અથવા લીલા ખાતર તરીકે થાય છે, અને કેટલાક પ્રદેશોમાં પાંદડાઓનો ઉપયોગ શાકભાજી તરીકે થઈ શકે છે.
અસ્વીકરણ:
અમારા ઉત્પાદનો માટેની પદ્ધતિઓનું પેકેજ ક્ષેત્ર પરીક્ષણો પર આધારિત છે. વિવિધ ભૌગોલિક સ્થળોએ પ્રદર્શન અલગ અલગ હોઈ શકે છે.
চাষাবাদ পদ্ধতি নির্দেশিকা – সরিষা (Sarson)
উদ্ভিদতাত্ত্বিক নাম: *Brassica juncea*
সাধারণ নাম: সরিষা / Sarson
প্রকার: তৈলবীজ ফসল, শীতকালীন একবর্ষজীবী উদ্ভিদ
জলবায়ু:
শীতল এবং আধা-শুষ্ক জলবায়ুতে সরিষার ফলন সবচেয়ে ভালো হয়। গাছের অঙ্গজ বৃদ্ধির (vegetative growth) জন্য উপযুক্ত তাপমাত্রা হলো ১০-২৫°C, অন্যদিকে ফুল ফোটা এবং শুঁটি গঠনের জন্য ১৫-২০°C তাপমাত্রার প্রয়োজন হয়। ফুল ফোটার সময় অত্যধিক তাপমাত্রা থাকলে বীজের গঠন এবং বীজে তেলের পরিমাণ কমে যেতে পারে।
মাটি:
৬.০-৭.৫ পিএইচ (pH) মাত্রাবিশিষ্ট সুনিষ্কাশিত দোআঁশ থেকে বেলে-দোআঁশ মাটিতে সরিষা খুব ভালো জন্মায়। ভারী এঁটেল মাটি বা জলাবদ্ধ মাটিতে চাষ করলে শিকড় পচা রোগ, বীজের অঙ্কুরোদগমের সমস্যা এবং ফলন হ্রাসের ঝুঁকি থাকে। জৈব পদার্থে সমৃদ্ধ মাটিতে গাছের অঙ্গজ বৃদ্ধি এবং বীজের বিকাশ উন্নত হয়।
জমি তৈরি:
জমি ২-৩ বার চাষ দিয়ে মাটি ঝুরঝুরে করে নিন। আগাছা এবং ফসলের অবশিষ্টাংশ জমি থেকে সরিয়ে ফেলুন। মাটির উর্বরতা বৃদ্ধি এবং আর্দ্রতা ধরে রাখার ক্ষমতা বাড়াতে জমি তৈরির সময় হেক্টর প্রতি ১০-১৫ টন ভালোভাবে পচানো গোবর সার (FYM) বা কম্পোস্ট মাটির সাথে মিশিয়ে দিন।
সুষম সেচ প্রদানের সুবিধার্থে জমি সমান করে নিন।
বীজ বপনের সময়:
রবি মৌসুম (শীতকাল): অক্টোবর-নভেম্বর মাস।
সঠিক সময়ে বীজ বপন করলে গাছের অঙ্গজ বৃদ্ধি, ফুল ফোটা এবং বীজের ফলন নিশ্চিতভাবে ভালো হয়।
বীজের হার ও বপন পদ্ধতি:
উন্নত জাতের সরিষার ক্ষেত্রে হেক্টর প্রতি ৫-৬ কেজি বীজ ব্যবহার করুন। বীজগুলো ১-২ সেমি গভীরে সারিতে বপন করুন; সারিগুলোর মধ্যবর্তী দূরত্ব ৩০-৪৫ সেমি রাখুন। বীজ বপনের জন্য ‘সিড ড্রিল’ (বীজ বপন যন্ত্র) ব্যবহার করা যেতে পারে অথবা হাতে ছিটিয়েও বপন করা যায়। চারা গজানোর পর জমিতে গাছের ঘনত্ব বা সংখ্যা সঠিক পর্যায়ে রাখতে অতিরিক্ত চারা তুলে পাতলা করে দিন।
সার ব্যবস্থাপনা:
জমি তৈরির সময় হেক্টর প্রতি ১০-১৫ টন ভালোভাবে পচানো গোবর সার (FYM) প্রয়োগ করুন। রাসায়নিক সার হিসেবে হেক্টর প্রতি ৪০:২০:২০ কেজি হারে NPK (নাইট্রোজেন, ফসফরাস ও পটাশ) ব্যবহার করুন; ফসফরাস (P) এবং পটাশ (K)-এর সম্পূর্ণ মাত্রা বীজ বপনের সময় প্রয়োগ করুন। নাইট্রোজেন (N) সারকে দুই ভাগে ভাগ করে প্রয়োগ করুন—অর্ধেক মাত্রা বীজ বপনের সময় এবং বাকি অর্ধেক মাত্রা বীজ বপনের ২৫-৩০ দিন পর প্রয়োগ করুন।
বোরনের মতো অণুপোষক বা মাইক্রোনিউট্রিয়েন্টগুলো পাতায় স্প্রে করলে বীজের গঠন এবং বীজে তেলের পরিমাণ বৃদ্ধি পায়।
সেচ ব্যবস্থাপনা:
বীজের সুষ্ঠু অঙ্কুরোদগমের জন্য বীজ বপনের পরপরই জমিতে সেচ দিন। ফসলের গুরুত্বপূর্ণ পর্যায়গুলোতে—যেমন ফুল ফোটার সময়, শুঁটি গঠনের সময় এবং বীজ পরিপক্ক হওয়ার সময়—অতিরিক্ত সেচ প্রদান করুন। জমিতে অতিরিক্ত সেচ দেওয়া থেকে বিরত থাকুন, কারণ এর ফলে জলাবদ্ধতা সৃষ্টি হতে পারে এবং বিভিন্ন রোগের প্রাদুর্ভাব দেখা দিতে পারে। আগাছা ব্যবস্থাপনা:
চারা রোপণের ১৫-২০ দিনের মধ্যে হাতে করে আগাছা পরিষ্কার করে বা অগভীর নিড়ানি দিয়ে আগাছা দমন করা উচিত। বড় জমিতে অঙ্কুরোদগমের পূর্বে আগাছানাশক প্রয়োগ করা যেতে পারে। মালচিং আর্দ্রতা ধরে রাখতে এবং আগাছার প্রতিযোগিতা কমাতে সাহায্য করে।
পোকা ব্যবস্থাপনা:
প্রধান ক্ষতিকর পোকাগুলোর মধ্যে রয়েছে জাবপোকা, সরিষার করাতমাছি এবং ডায়মন্ডব্যাক মথ। নিয়মিত ক্ষতিকর পোকার সংখ্যা পর্যবেক্ষণ করুন এবং অর্থনৈতিক সীমা অতিক্রম করলে সুপারিশকৃত কীটনাশক প্রয়োগ করুন।
রোগ ব্যবস্থাপনা:
সাধারণ রোগগুলোর মধ্যে রয়েছে সাদা মরিচা, ডাউনি মিলডিউ, অল্টারনারিয়া ব্লাইট এবং পাউডারি মিলডিউ। রোগ-প্রতিরোধী জাত ব্যবহার করুন, সঠিক দূরত্ব বজায় রাখুন এবং প্রয়োজন অনুযায়ী ছত্রাকনাশক প্রয়োগ করুন। শস্য পর্যায়ক্রম রোগের চাপ কমায়।
ফসল সংগ্রহ: সরিষার শুঁটি হলুদ হয়ে গেলে এবং বীজ শক্ত হলে ফসল সংগ্রহ করুন। শুঁটি ফেটে যাওয়া এড়াতে সাবধানে কাস্তে বা যন্ত্রপাতি ব্যবহার করুন। মাড়াই করার আগে কয়েকদিন জমিতেই শুকোতে দিন। সময়মতো ফসল সংগ্রহ করলে উন্নত মানের বীজ এবং তেলের পরিমাণ নিশ্চিত হয়।
ফলন:
বীজের ফলন: স্বাভাবিক ব্যবস্থাপনায় প্রতি হেক্টরে ১.০-১.২ টন
ব্যবহার:
সর্ষের বীজ তেল নিষ্কাশন, মশলা এবং অন্যান্য উপকরণ তৈরিতে ব্যবহৃত হয়। ফসলের অবশিষ্টাংশ পশুখাদ্য বা সবুজ সার হিসেবে ব্যবহৃত হয় এবং কিছু অঞ্চলে এর পাতা সবজি হিসেবে ব্যবহার করা যায়।
অস্বীকৃতি: আমাদের পণ্যের জন্য ব্যবহৃত পরিচর্যার পদ্ধতিটি মাঠ পর্যায়ের পরীক্ষার উপর ভিত্তি করে তৈরি। বিভিন্ন ভৌগোলিক অবস্থানে এর কার্যকারিতা ভিন্ন হতে পারে।
ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ୟାକେଜ୍- ସୋରିଷ (ସାରସନ)
ଉଦ୍ଭିଦୀୟ ନାମ: ବ୍ରାସିକା ଜନ୍ସିଆ
ସାଧାରଣ ନାମ: ସୋରିଷ / ସାରିଷ
ପ୍ରକାର: ତୈଳବୀଜ ଫସଲ, ଶୀତଳ-ଋତୁ ବାର୍ଷିକ
ଜଳବାୟୁ:
ସୋରିଷ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧ-ଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁରେ ଭଲ ବଢିଥାଏ। ଉଦ୍ଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତାପମାତ୍ରା 10-25°C, ଯେତେବେଳେ ଫୁଲ ଏବଂ ପୋଡି ଗଠନ ପାଇଁ 15-20°C ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ। ଫୁଲ ଫୁଟିବା ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ବିହନ ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ତୈଳ ପରିମାଣକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରେ।
ମାଟି:
ସୋରିଷ 6.0-7.5 pH ସହିତ ଭଲ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥିବା ଦୋରସା ମାଟିରୁ ବାଲିଆ-ଦୋରସା ମାଟିରେ ବଢ଼ିଥାଏ। ଭାରୀ ମାଟି କିମ୍ବା ଜଳବନ୍ଦୀ ମାଟି ମୂଳ ପଚା, ଖରାପ ଅଙ୍କୁରୀକରଣ ଏବଂ ହ୍ରାସ କରିପାରେ। ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଟି ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିହନ ବିକାଶକୁ ସମର୍ଥନ କରେ।
ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତି:
କ୍ଷେତକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ କ୍ଷେତ ପାଇବା ପାଇଁ 2-3 ଥର ହଳ କରନ୍ତୁ। ଘାସ ଏବଂ ଫସଲ ଅବଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅପସାରଣ କରନ୍ତୁ। ମାଟିର ଉର୍ବରତା ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ସଂରକ୍ଷଣକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ହେକ୍ଟର ପ୍ରତି 10-15 ଟନ୍ ପ୍ରତି ଭଲ ଭାବରେ ପଚିଯାଇଥିବା FYM କିମ୍ବା କମ୍ପୋଷ୍ଟ ମିଶାନ୍ତୁ।
ସମାନ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ କ୍ଷେତକୁ ସମତଳ କରନ୍ତୁ।
ବୁଣା ସମୟ:
ରବି ଋତୁ (ଶୀତ): ଅକ୍ଟୋବର-ନଭେମ୍ବର
ସମୟରେ ବୁଣା ଭଲ ଉଦ୍ଭିଦ ବୃଦ୍ଧି, ଫୁଲ ଫୁଟିବା ଏବଂ ଅଧିକ ବିହନ ଉତ୍ପାଦନ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
ବିହନ ହାର ଏବଂ ପଦ୍ଧତି:
ଉନ୍ନତ କିସମ ପାଇଁ ହେକ୍ଟର ପ୍ରତି 5-6 କିଲୋଗ୍ରାମ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଧାଡିରେ 30-45 ସେମି ବ୍ୟବଧାନରେ 1-2 ସେମି ଗଭୀର ବିହନ ବୁଣନ୍ତୁ। ବିହନ ଡ୍ରିଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି କିମ୍ବା ହାତ ବିସ୍ତାର କରି ବିହନ ବୁଣାଯାଇପାରିବ। ଉଦ୍ଭିଦ ପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗଛ ସଂଖ୍ୟା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ବିହନକୁ ପତଳା କରନ୍ତୁ।
ସାର ପରିଚାଳନା:
ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ଭଲ ଭାବରେ ପଚିଯାଇଥିବା ଏଫୱାଇଏମ୍ 10-15 ଟନ୍ / ହେକ୍ଟର ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ। NPK @ 40:20:20 କିଲୋଗ୍ରାମ / ହେକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ; ବୁଣା ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫସଫୋରସ୍ ଏବଂ କେଲୋସିୟମ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ନାଇଟ୍ରୋଜେନକୁ ଦୁଇ ପରିମାଣରେ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତୁ: ବୁଣା ସମୟରେ ଅଧା ଏବଂ 25-30 DAS ରେ ଅଧା।
ବୋରନ୍ ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୁଷ୍ଟିକର ପତ୍ର ସ୍ପ୍ରେ ବିହନ ସ୍ଥାପନ ଏବଂ ତୈଳ ପରିମାଣକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
ଜଳସେଚନ:
ଭଲ ଅଙ୍କୁରୀକରଣ ପାଇଁ ବିହନ ପରେ ତୁରନ୍ତ ଜଳସେଚନ କରନ୍ତୁ। ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅତିରିକ୍ତ ଜଳସେଚନ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ: ଫୁଲ ଫୁଟିବା, କୋଡ଼ି ଗଠନ ଏବଂ ବିହନ ବିକାଶ। ଅଧିକ ପାଣି ଦେବାରୁ ରକ୍ଷା ପାଆନ୍ତୁ କାରଣ ଏହା ପାଣି ଜମିବା ଏବଂ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଘାସ ପରିଚାଳନା:
୧୫-୨୦ DAS ରେ ହାତରେ ଘାସ ବା ଅଗଭୀର କୋଡାଇ ଦ୍ୱାରା ଘାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ବଡ଼ ଜମିରେ ପୂର୍ବରୁ ଉଦ୍ଭବ ତୃଣନାଶକ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇପାରିବ। ମଲ୍ଚିଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ଏବଂ ଘାସ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
କୀଟ ପରିଚାଳନା:
ପ୍ରମୁଖ କୀଟପତଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଏଫିଡ୍ସ, ସୋରିଷ କରଫ୍ଲାଇ ଏବଂ ଡାଇମଣ୍ଡବ୍ୟାକ୍ ମଥ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। କୀଟପତଙ୍ଗ ବଂଶକୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଦି ସେମାନେ ଆର୍ଥିକ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ତେବେ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା କୀଟନାଶକ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ।
ରୋଗ ପରିଚାଳନା:
ସାଧାରଣ ରୋଗ ମଧ୍ୟରେ ଧଳା କଳଙ୍କି, ଡାଉନି ମିଲଡିଉ, ଅଲ୍ଟରନାରିଆବ୍ଲାଇଟ୍ ଏବଂ ପାଉଡର ମିଲଡିଉ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ରୋଗ-ପ୍ରତିରୋଧୀ କିସମ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ, ଉପଯୁକ୍ତ ଦୂରତା ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁସାରେ କବକନାଶକ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ। ଫସଲ ଘୋଡ଼ାଇ ରୋଗ ଚାପ ହ୍ରାସ କରେ।
ଅମଳ:
ପୋଡି ହଳଦିଆ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ବିହନ କଠିନ ହେଲେ ସୋରିଷ ଅମଳ କରନ୍ତୁ। ଭାଙ୍ଗି ନ ଯିବା ପାଇଁ ସାବଧାନତାର ସହ ଦାଆ କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ରପାତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଖଳା କରିବା ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଦିନ ପାଇଁ କ୍ଷେତରେ ଶୁଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ସମୟାନୁସାରେ ଅମଳ ଉଚ୍ଚମାନର ବିହନ ଏବଂ ତେଲ ପରିମାଣ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
ଅମଳ:
ବିହନ ଉତ୍ପାଦନ: ସାଧାରଣ ପରିଚାଳନାରେ ହେକ୍ଟର/ହେକ୍ଟର ୧.୦-୧.୨ ଟନ୍
ବ୍ୟବହାର:
ତେଲ ନିଷ୍କାସନ, ମସଲା ଏବଂ ମସଲା ପାଇଁ ସୋରିଷ ବିହନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଫସଲର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ ଚାରା କିମ୍ବା ସବୁଜ ସାର ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଏବଂ କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ପତ୍ରକୁ ପନିପରିବା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ।
ଅସ୍ୱୀକାର:
ଆମର ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ପ୍ୟାକେଜ୍ କ୍ଷେତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ବିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
DISCLAIMER
Description and illustrations appearing on this pouch represent our product as is our trails. Appearance and performance may vary in other geographic locations and different growing conditions. The seeds in this pouch should be sown or planted as per the prescribed guidelines/ advice of the concerned regional farmer’s advisory body. In case of breach of any of the terms the producers/ dealer/ Supplier shall not be held liable.