+91 90176-30088 teamseeds@teamseeds.com

PACKAGE OF PRACTICES OF PALAK

HOME | PACKAGE OF PRACTICES OF PALAK

PACKAGE OF PRACTICES OF PALAK

PACKAGE OF PRACTICES – PALAK (SPINACH)

 

  1. Climate Requirements
  • Palak is a cool-season leafy vegetable crop which performs best in 15–25°C temperature.
  • It can tolerate mild frost but not extreme heat.
  • High temperatures cause early bolting (seed stalk formation), reducing leaf quality.
  1. Soil Requirements
  • Ideal soils are well-drained loam or sandy loam rich in organic matter.
  • Soil pH should range between 6.0–7.5.
  • Heavy clay soils are not suitable due to poor drainage.
  • Addition of organic matter improves leaf growth and colour.
  1. Field Preparation
  • Plough the land 2–3 times to achieve fine tilth and weed-free condition.
  • Add 8–10 tons of well-decomposed FYM/acre during land preparation.
  • Prepare raised beds or levelled plots depending on irrigation facility.
  • Ensure proper drainage for winter and rainy season cultivation.
  1. Sowing Time

North India

  • October–February (main season)
  • March–April for summer tolerant varieties
  • July–August during monsoon (when drainage is proper)

South/Central India

  • Sowing is possible almost year-round with suitable irrigation.
  1. Seed Rate
  • Seed rate: 5–8 kg per acre (depending on seed size and season).
  • For monsoon season, slightly higher seed rate improves plant stand.
  1. Seed Treatment
  • Treat seeds with Thiram/Carbendazim or Trichoderma to prevent damping-off.
  • Soak hard seeds in water for 10–12 hours to improve germination (optional).
  1. Sowing Method & Spacing
  • Use broadcasting or line sowing method.
  • Line sowing improves weeding and aeration.
  • Recommended spacing:
  • Lines: 20–25 cm apart
  • Plant-to-plant: 5–10 cm
  • Cover seeds lightly with soil and irrigate immediately.
  1. Irrigation Management
  • Provide immediate irrigation after sowing for uniform germination.
  • Maintain consistent soil moisture, especially for leafy growth.
  • Irrigate every 6–7 days in winter and 3–4 days in summer.
  • Avoid over-irrigation to reduce fungal diseases.
  1. Manures& Fertilizers

Basal Dose

  • FYM: 8–10 tons/acre
  • NPK:
  • 15–20 kg Nitrogen
  • 15 kg Phosphorus
  • 15 kg Potash per acre

 

Top Dressing

  • Apply 15–20 kg Nitrogen after first cutting for fast regrowth.

Micronutrients

  • Foliar spray of Ferrous Sulphate and Zinc Sulphate improves leaf colour and growth.
  1. Intercultural Operations
  • Keep field weed-free for the first 20–25 days.
  • Light hoeing improves aeration and reduces weed competition.
  • Avoid soil crusting as palak requires loose and moist soil.
  1. Pest Management
  2. Leaf Miner
  • Causes zig-zag tunnels on leaves.
  • Remove infested leaves and use recommended insecticides when needed.
  1. Aphids
  • Suck sap and sometimes transmit viral diseases.
  • Spray recommended systemic insecticides at threshold level.
  1. Disease Management
  2. Downy Mildew
  • Very common in high humidity.
  • Preventive fungicides and good ventilation help in control.
  1. Damping-off
  • Mostly affects seedlings.
  • Seed treatment + proper drainage reduce incidence.
  1. Leaf Spots
  • Remove infected leaves and apply protective fungicides.
  1. Harvesting
  • First cutting is done 25–30 days after sowing (depending on variety and season).
  • For multi-cut varieties, cut leaves 2–3 inches above ground for regrowth.
  • For single-cut types, harvest whole plants when leaves are fully developed and tender.
  • Avoid over-aged leaves as they become fibrous and less marketable.
  1. Yield
  • Single cut system: 40–50 quintals per acre
  • Multi cut system: 70–90 quintals per acre (depending on variety and management).

खेती के तरीके – पालक

1. जलवायु की ज़रूरतें
• पालक ठंडे मौसम की पत्तेदार सब्ज़ी है जो 15–25°C तापमान में सबसे अच्छी उगती है।
• यह हल्की ठंड बर्दाश्त कर सकती है लेकिन ज़्यादा गर्मी नहीं।
• ज़्यादा तापमान से जल्दी बोल्टिंग (बीज का डंठल बनना) होती है, जिससे पत्तियों की क्वालिटी कम हो जाती है।
2. मिट्टी की ज़रूरतें
• आदर्श मिट्टी अच्छी जल निकासी वाली दोमट या बलुई दोमट होनी चाहिए जिसमें ऑर्गेनिक पदार्थ भरपूर हों।
• मिट्टी का pH 6.0–7.5 के बीच होना चाहिए।
• भारी चिकनी मिट्टी अच्छी जल निकासी न होने के कारण उपयुक्त नहीं होती।
• ऑर्गेनिक पदार्थ मिलाने से पत्तियों की ग्रोथ और रंग बेहतर होता है।
3. खेत की तैयारी
• ज़मीन को 2–3 बार जोतें ताकि मिट्टी बारीक हो जाए और खरपतवार न रहें।
• ज़मीन तैयार करते समय प्रति एकड़ 8–10 टन अच्छी तरह से सड़ी हुई गोबर की खाद डालें।
• सिंचाई की सुविधा के आधार पर उठी हुई क्यारियाँ या समतल खेत तैयार करें।
• सर्दियों और बारिश के मौसम में खेती के लिए उचित जल निकासी सुनिश्चित करें।
4. बुवाई का समय
उत्तर भारत
• अक्टूबर–फरवरी (मुख्य मौसम)
• गर्मी सहने वाली किस्मों के लिए मार्च–अप्रैल
• जुलाई–अगस्त मानसून के दौरान (जब जल निकासी सही हो)
दक्षिण/मध्य भारत
• उपयुक्त सिंचाई के साथ लगभग पूरे साल बुवाई संभव है।
5. बीज की मात्रा
• बीज की मात्रा: 5–8 किलो प्रति एकड़ (बीज के आकार और मौसम के आधार पर)।
• मानसून के मौसम में, थोड़ी ज़्यादा बीज की मात्रा से पौधों की संख्या बेहतर होती है।
6. बीज उपचार
• डैम्पिंग-ऑफ से बचाने के लिए बीजों को थिरम/कार्बेंडाजिम या ट्राइकोडर्मा से उपचारित करें।
• अंकुरण बेहतर करने के लिए सख्त बीजों को 10–12 घंटे पानी में भिगोएँ (वैकल्पिक)।
7. बुवाई का तरीका और दूरी
• छिड़काव या लाइन में बुवाई का तरीका इस्तेमाल करें।
• लाइन में बुवाई से खरपतवार निकालना और हवा का संचार बेहतर होता है।
• अनुशंसित दूरी:
• लाइनें: 20–25 सेमी दूर
• पौधे से पौधे की दूरी: 5–10 सेमी
• बीजों को हल्की मिट्टी से ढक दें और तुरंत सिंचाई करें।
8. सिंचाई प्रबंधन
• समान अंकुरण के लिए बुवाई के तुरंत बाद सिंचाई करें।
• मिट्टी में लगातार नमी बनाए रखें, खासकर पत्तियों की ग्रोथ के लिए।
• सर्दियों में हर 6–7 दिन में और गर्मियों में 3–4 दिन में सिंचाई करें।
• फंगल बीमारियों को कम करने के लिए ज़्यादा सिंचाई से बचें। 9. खाद और उर्वरक
बेसल डोज़
• FYM: 8–10 टन/एकड़
• NPK:
• 15–20 kg नाइट्रोजन
• 15 kg फास्फोरस
• 15 kg पोटाश प्रति एकड़

टॉप ड्रेसिंग
• तेज़ दोबारा ग्रोथ के लिए पहली कटाई के बाद 15–20 kg नाइट्रोजन डालें।
सूक्ष्म पोषक तत्व
• फेरस सल्फेट और जिंक सल्फेट का फोलियर स्प्रे पत्तियों का रंग और ग्रोथ बेहतर बनाता है।
10. इंटरकल्चरल ऑपरेशन
• पहले 20–25 दिनों तक खेत को खरपतवार से मुक्त रखें।
• हल्की गुड़ाई से हवा का संचार बेहतर होता है और खरपतवार की प्रतिस्पर्धा कम होती है।
• मिट्टी की पपड़ी बनने से बचें क्योंकि पालक को ढीली और नम मिट्टी की ज़रूरत होती है।
11. कीट प्रबंधन
a. लीफ माइनर
• पत्तियों पर टेढ़ी-मेढ़ी सुरंगें बनाता है।
• प्रभावित पत्तियों को हटा दें और ज़रूरत पड़ने पर बताए गए कीटनाशकों का इस्तेमाल करें।
b. एफिड्स
• रस चूसते हैं और कभी-कभी वायरल बीमारियाँ फैलाते हैं।
• थ्रेशहोल्ड लेवल पर बताए गए सिस्टमिक कीटनाशकों का स्प्रे करें।
12. रोग प्रबंधन
a. डाउनी मिल्ड्यू
• ज़्यादा नमी में बहुत आम है।
• निवारक फफूंदनाशक और अच्छा वेंटिलेशन नियंत्रण में मदद करते हैं।
b. डैम्पिंग-ऑफ
• ज़्यादातर पौधों को प्रभावित करता है।
• बीज उपचार + उचित जल निकासी से इसका खतरा कम होता है।
c. पत्ती के धब्बे
• संक्रमित पत्तियों को हटा दें और सुरक्षात्मक फफूंदनाशक लगाएं।
13. कटाई
• पहली कटाई बुवाई के 25–30 दिन बाद की जाती है (किस्म और मौसम के आधार पर)।
• मल्टी-कट किस्मों के लिए, दोबारा ग्रोथ के लिए पत्तियों को ज़मीन से 2–3 इंच ऊपर से काटें।
• सिंगल-कट ​​किस्मों के लिए, जब पत्तियाँ पूरी तरह से विकसित और कोमल हों, तो पूरे पौधे की कटाई करें।
• ज़्यादा पुरानी पत्तियों से बचें क्योंकि वे रेशेदार हो जाती हैं और बाज़ार में कम बिकती हैं।
14. उपज
• सिंगल कट सिस्टम: 40–50 क्विंटल प्रति एकड़
• मल्टी कट सिस्टम: 70–90 क्विंटल प्रति एकड़ (किस्म और प्रबंधन के आधार पर)।

ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ – ਪਾਲਕ (ਪਾਲਕ)

1. ਜਲਵਾਯੂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ
• ਪਾਲਕ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ ਜੋ 15-25 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

• ਇਹ ਹਲਕੀ ਠੰਡ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।

• ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਜਲਦੀ ਡਿੱਗਣ (ਬੀਜ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦਾ ਗਠਨ) ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2. ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ
• ਆਦਰਸ਼ ਮਿੱਟੀ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਦੋਮਟ ਜਾਂ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

• ਮਿੱਟੀ ਦਾ pH 6.0-7.5 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਮਾੜੀ ਨਿਕਾਸੀ ਕਾਰਨ ਭਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
• ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰੰਗ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

3. ਖੇਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
• ਬਰੀਕ ਝੁਲਸਣ ਅਤੇ ਨਦੀਨ-ਮੁਕਤ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ 2-3 ਵਾਰ ਵਾਹੋ।

ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੌਰਾਨ 8-10 ਟਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂੜੀ ਦਾ ਤੇਲ/ਏਕੜ ਪਾਓ।
• ਸਿੰਚਾਈ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉੱਚੇ ਬੈੱਡ ਜਾਂ ਪੱਧਰੇ ਪਲਾਟ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।
• ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਸਹੀ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ।

4. ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ
• ਅਕਤੂਬਰ-ਫਰਵਰੀ (ਮੁੱਖ ਸੀਜ਼ਨ)
• ਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ
• ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ (ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਸਹੀ ਹੋਵੇ)

ਦੱਖਣੀ/ਮੱਧ ਭਾਰਤ
• ਢੁਕਵੀਂ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਲਗਭਗ ਸਾਲ ਭਰ ਸੰਭਵ ਹੈ।

5. ਬੀਜ ਦਰ
• ਬੀਜ ਦਰ: 5-8 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ (ਬੀਜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

ਮਾਨਸੂਨ ਰੁੱਤ ਲਈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੀਜ ਦਰ ਪੌਦੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

6. ਬੀਜ ਉਪਚਾਰ
• ਨਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਥੀਰਮ/ਕਾਰਬੈਂਡਾਜ਼ਿਮ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਈਕੋਡਰਮਾ ਨਾਲ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰੋ।
• ਉਗਣ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ 10-12 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਓ ਦਿਓ (ਵਿਕਲਪਿਕ)।

7. ਬਿਜਾਈ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵਿੱਥ
• ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜਾਂ ਲਾਈਨ ਬਿਜਾਈ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
• ਲਾਈਨ ਬਿਜਾਈ ਨਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਵਿੱਥ:
• ਲਾਈਨਾਂ: 20-25 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ
• ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਪੌਦੇ: 5-10 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ
• ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਢੱਕੋ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ।

8. ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
• ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਇਕਸਾਰ ਪੁੰਗਰਣ ਹੋ ਸਕੇ।
• ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਇਕਸਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ।
• ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ 6-7 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ 3-4 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ।
• ਫੰਗਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੰਚਾਈ ਤੋਂ ਬਚੋ।

9. ਖਾਦ ਅਤੇ ਖਾਦ
ਬੇਸਲ ਖੁਰਾਕ
• ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ: 8-10 ਟਨ/ਏਕੜ
• NPK:

• 15-20 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ
• 15 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਫਾਸਫੋਰਸ
• ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 15 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪੋਟਾਸ਼

ਟਾਪ ਡਰੈਸਿੰਗ
• ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 15-20 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਪਾਓ।

ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ
• ਫੈਰਸ ਸਲਫੇਟ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਕ ਸਲਫੇਟ ਦਾ ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
10. ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਾਰਜ
• ਪਹਿਲੇ 20-25 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ ਨਦੀਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖੋ।
• ਹਲਕੀ ਗੋਡੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਛਾਲੇ ਤੋਂ ਬਚੋ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਢਿੱਲੀ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
11. ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਏ. ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਈਨਰ
• ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਸੁਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
• ਸੰਕਰਮਿਤ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਓ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
ਬੀ. ਐਫੀਡਜ਼
• ਰਸ ਚੂਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਾਇਰਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

12. ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਏ. ਡਾਊਨੀ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ
• ਉੱਚ ਨਮੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਮ।
• ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਲੇ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਹਵਾਦਾਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬੀ. ਡੈਂਪਿੰਗ-ਆਫ
• ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਬੀਜ ਇਲਾਜ + ਸਹੀ ਨਿਕਾਸੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸੀ. ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਧੱਬੇ
• ਸੰਕਰਮਿਤ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਓ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਲਗਾਓ।
13. ਕਟਾਈ
• ਪਹਿਲੀ ਕਟਾਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 25-30 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

ਬਹੁ-ਕੱਟੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ, ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਣ ਲਈ ਪੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ 2-3 ਇੰਚ ਉੱਪਰ ਕੱਟੋ।

ਇਕੱਲੀ-ਕੱਟੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ, ਪੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਪੂਰੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰੋ।
• ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਰਕੀਟਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14. ਉਪਜ
• ਸਿੰਗਲ ਕੱਟ ਸਿਸਟਮ: 40-50 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ
• ਮਲਟੀ ਕੱਟ ਸਿਸਟਮ: 70-90 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ (ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

પદ્ધતિઓનું પેકેજ – પાલક (પાલક)

૧. આબોહવાની જરૂરિયાતો
• પાલક એ ઠંડી ઋતુનો પાંદડાવાળો શાકભાજીનો પાક છે જે ૧૫-૨૫°C તાપમાનમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન આપે છે.

તે હળવો હિમ સહન કરી શકે છે પરંતુ અતિશય ગરમી સહન કરી શકતું નથી.
• ઊંચા તાપમાનને કારણે વહેલા બોલ્ટ (બીજની ડાળીની રચના) થાય છે, જેનાથી પાંદડાની ગુણવત્તામાં ઘટાડો થાય છે.

૨. માટીની જરૂરિયાતો
• આદર્શ જમીન સારી રીતે નિતારાયેલી લોમ અથવા રેતાળ લોમ હોય છે જેમાં કાર્બનિક પદાર્થો ભરપૂર હોય છે.
• માટીનું pH ૬.૦-૭.૫ ની વચ્ચે હોવું જોઈએ.
• નબળા નિતારને કારણે ભારે માટીની જમીન યોગ્ય નથી.
• કાર્બનિક પદાર્થો ઉમેરવાથી પાંદડાની વૃદ્ધિ અને રંગ સુધરે છે.

૩. ખેતરની તૈયારી
• બારીક ખેડાણ અને નીંદણમુક્ત સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવા માટે જમીનને ૨-૩ વાર ખેડવી.

જમીનની તૈયારી દરમિયાન ૮-૧૦ ટન સારી રીતે વિઘટિત એફવાયએમ/એકર ઉમેરો.
• સિંચાઈ સુવિધાના આધારે ઉંચા પથારી અથવા સમતળ પ્લોટ તૈયાર કરો.
• શિયાળા અને વરસાદી ઋતુની ખેતી માટે યોગ્ય નિતારની ખાતરી કરો.

૪. વાવણીનો સમય
ઉત્તર ભારત
• ઓક્ટોબર-ફેબ્રુઆરી (મુખ્ય ઋતુ)
• ઉનાળામાં સહિષ્ણુ જાતો માટે માર્ચ-એપ્રિલ
• ચોમાસા દરમિયાન જુલાઈ-ઓગસ્ટ (જ્યારે પાણીનો નિકાલ યોગ્ય હોય)

દક્ષિણ/મધ્ય ભારત
• યોગ્ય સિંચાઈ સાથે વાવણી લગભગ આખું વર્ષ શક્ય છે.

૫. બીજ દર
• બીજ દર: ૫-૮ કિલો પ્રતિ એકર (બીજના કદ અને ઋતુ પર આધાર રાખીને).

• ચોમાસા ઋતુ માટે, બીજ દર થોડો વધારે હોય તો છોડની સ્થિતિ સુધારે છે.

૬. બીજ માવજત
• ભીનાશને રોકવા માટે થિરામ/કાર્બેન્ડાઝીમ અથવા ટ્રાઇકોડર્માથી બીજ માવજત કરો.
• અંકુરણ સુધારવા માટે કઠણ બીજને ૧૦-૧૨ કલાક પાણીમાં પલાળી રાખો (વૈકલ્પિક).

૭. વાવણી પદ્ધતિ અને અંતર
• પ્રસાર અથવા લાઇન વાવણી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરો.
• લાઇન વાવણી નિંદામણ અને વાયુમિશ્રણ સુધારે છે.
• ભલામણ કરેલ અંતર:

• લાઇન: ૨૦-૨૫ સે.મી.નું અંતર
• છોડ-થી-છોડ: ૫-૧૦ સે.મી.
• બીજને માટીથી થોડું ઢાંકો અને તરત જ સિંચાઈ કરો.

8. સિંચાઈ વ્યવસ્થાપન
• વાવણી પછી તાત્કાલિક સિંચાઈ આપો જેથી અંકુરણ એકસરખું થાય.
• જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ જળવાઈ રહે, ખાસ કરીને પાંદડાવાળા વિકાસ માટે.
• શિયાળામાં દર 6-7 દિવસે અને ઉનાળામાં 3-4 દિવસે સિંચાઈ કરો.
• ફૂગના રોગો ઘટાડવા માટે વધુ પડતી સિંચાઈ ટાળો.

9. ખાતર અને ખાતરો
મૂળભૂત માત્રા
• ખાતર: 8-10 ટન/એકર
• NPK:

• 15-20 કિલો નાઇટ્રોજન
• 15 કિલો ફોસ્ફરસ
• એકર દીઠ 15 કિલો પોટાશ

ટોપ ડ્રેસિંગ
• ઝડપી પુનઃવિકાસ માટે પ્રથમ કાપણી પછી 15-20 કિલો નાઇટ્રોજન નાખો.

સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વો
• ફેરસ સલ્ફેટ અને ઝીંક સલ્ફેટનો છંટકાવ પાંદડાના રંગ અને વૃદ્ધિમાં સુધારો કરે છે.

10. આંતર-વાવેતર કામગીરી
• પ્રથમ 20-25 દિવસ ખેતરને નીંદણમુક્ત રાખો.

હળવી કોદળ કરવાથી વાયુમિશ્રણમાં સુધારો થાય છે અને નીંદણ સ્પર્ધા ઓછી થાય છે.
• પાલકને છૂટી અને ભેજવાળી જમીનની જરૂર હોવાથી માટીના પોપડા ટાળો.
૧૧. જીવાત વ્યવસ્થાપન
a. લીફ માઇનર
• પાંદડા પર ઝિગ-ઝેગ ટનલનું કારણ બને છે.
• ચેપગ્રસ્ત પાંદડા દૂર કરો અને જરૂર પડે ત્યારે ભલામણ કરેલ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરો.
b. એફિડ
• રસ ચૂસે છે અને ક્યારેક વાયરલ રોગો ફેલાવે છે.
• ભલામણ કરેલ પ્રણાલીગત જંતુનાશકોનો થ્રેશોલ્ડ સ્તરે છંટકાવ કરો.

૧૨. રોગ વ્યવસ્થાપન
a. ડાઉની માઇલ્ડ્યુ
• ઉચ્ચ ભેજમાં ખૂબ જ સામાન્ય.
• નિવારક ફૂગનાશકો અને સારી વેન્ટિલેશન નિયંત્રણમાં મદદ કરે છે.
b. ભીનાશ-બંધ
• મોટે ભાગે રોપાઓને અસર કરે છે.
• બીજ માવજત + યોગ્ય ડ્રેનેજ ઘટના ઘટાડે છે.

c. લીફ સ્પોટ્સ
• ચેપગ્રસ્ત પાંદડા દૂર કરો અને રક્ષણાત્મક ફૂગનાશકો લાગુ કરો.
૧૩. લણણી
• પ્રથમ કાપણી વાવણી પછી 25-30 દિવસ પછી કરવામાં આવે છે (વિવિધતા અને ઋતુના આધારે).
• બહુ-કાપી જાતો માટે, ફરીથી વૃદ્ધિ માટે જમીનથી 2-3 ઇંચ ઉપર પાંદડા કાપો.
• સિંગલ-કાપી જાતો માટે, જ્યારે પાંદડા સંપૂર્ણપણે વિકસિત અને કોમળ થઈ જાય ત્યારે આખા છોડની કાપણી કરો.
• વધુ પડતા વૃદ્ધ પાંદડા ટાળો કારણ કે તે તંતુમય અને ઓછા વેચાણપાત્ર બને છે.
૧૪. ઉપજ
• સિંગલ કટ સિસ્ટમ: પ્રતિ એકર ૪૦-૫૦ ક્વિન્ટલ
• મલ્ટી કટ સિસ્ટમ: પ્રતિ એકર ૭૦-૯૦ ક્વિન્ટલ (વિવિધતા અને વ્યવસ્થાપન પર આધાર રાખીને).

চাষ পদ্ধতি – পালং শাক

১. জলবায়ুগত প্রয়োজনীয়তা
• পালং শাক একটি শীতকালীন পাতাযুক্ত সবজি, যা ১৫-২৫°C তাপমাত্রায় সবচেয়ে ভালো ফলন দেয়।
• এটি হালকা ঠান্ডা সহ্য করতে পারে, কিন্তু তীব্র গরম সহ্য করতে পারে না।
• উচ্চ তাপমাত্রার কারণে দ্রুত বীজদণ্ড তৈরি হয়, যা পাতার গুণমান কমিয়ে দেয়।
২. মাটির প্রয়োজনীয়তা
• আদর্শ মাটি হলো জৈব পদার্থ সমৃদ্ধ এবং উত্তম জল নিষ্কাশন ক্ষমতাসম্পন্ন দোআঁশ বা বেলে দোআঁশ মাটি।
• মাটির pH ৬.০-৭.৫ এর মধ্যে থাকা উচিত।
• ভারী এঁটেল মাটি উপযুক্ত নয়, কারণ এতে জল নিষ্কাশন ব্যবস্থা ভালো থাকে না।
• জৈব পদার্থ যোগ করলে পাতার বৃদ্ধি ও রঙ উন্নত হয়।
৩. জমি তৈরি
• উত্তম ঝুরঝুরে মাটি এবং আগাছামুক্ত অবস্থা নিশ্চিত করার জন্য জমি ২-৩ বার চাষ করুন।
• জমি তৈরির সময় প্রতি একরে ৮-১০ টন ভালোভাবে পচানো গোবর সার যোগ করুন।
• সেচ সুবিধার উপর নির্ভর করে উঁচু বেড বা সমতল প্লট তৈরি করুন।
• শীত ও বর্ষাকালের চাষের জন্য সঠিক জল নিষ্কাশন ব্যবস্থা নিশ্চিত করুন।
৪. বীজ বপনের সময়
উত্তর ভারত
• অক্টোবর-ফেব্রুয়ারি (প্রধান মৌসুম)
• গ্রীষ্ম সহনশীল জাতের জন্য মার্চ-এপ্রিল
• বর্ষাকালে জুলাই-আগস্ট (যখন জল নিষ্কাশন ব্যবস্থা সঠিক থাকে)
দক্ষিণ/মধ্য ভারত
• উপযুক্ত সেচ ব্যবস্থার মাধ্যমে প্রায় সারা বছরই বীজ বপন সম্ভব।
৫. বীজের হার
• বীজের হার: প্রতি একরে ৫-৮ কেজি (বীজের আকার এবং মৌসুমের উপর নির্ভর করে)।
• বর্ষাকালে সামান্য বেশি বীজ ব্যবহার করলে গাছের সংখ্যা ভালো হয়।
৬. বীজ শোধন
• চারা ঢলে পড়া রোগ প্রতিরোধের জন্য থিরাম/কার্বেন্ডাজিম বা ট্রাইকোডার্মা দিয়ে বীজ শোধন করুন।
• অঙ্কুরোদগম উন্নত করার জন্য শক্ত বীজ ১০-১২ ঘন্টা জলে ভিজিয়ে রাখুন (ঐচ্ছিক)।
৭. বীজ বপন পদ্ধতি ও দূরত্ব
• ছিটিয়ে বা সারিতে বীজ বপন পদ্ধতি ব্যবহার করুন।
• সারিতে বীজ বপন করলে আগাছা পরিষ্কার এবং বায়ু চলাচল ভালো হয়।
• প্রস্তাবিত দূরত্ব:
• সারি থেকে সারি: ২০-২৫ সেমি
• গাছ থেকে গাছ: ৫-১০ সেমি
• বীজ হালকাভাবে মাটি দিয়ে ঢেকে দিন এবং সাথে সাথে সেচ দিন।
৮. সেচ ব্যবস্থাপনা
• সমানভাবে অঙ্কুরোদগমের জন্য বীজ বপনের পর অবিলম্বে সেচ দিন।
• মাটিতে আর্দ্রতা বজায় রাখুন, বিশেষ করে পাতার বৃদ্ধির জন্য।
• শীতকালে প্রতি ৬-৭ দিন এবং গ্রীষ্মকালে ৩-৪ দিন অন্তর সেচ দিন।
• ছত্রাকজনিত রোগ কমাতে অতিরিক্ত সেচ এড়িয়ে চলুন। ৯. সার ও কীটনাশক
ভিত্তি সার
• গোবর সার: ৮–১০ টন/একর
• এনপিকে:
• ১৫–২০ কেজি নাইট্রোজেন
• ১৫ কেজি ফসফরাস
• ১৫ কেজি পটাশ প্রতি একর

টপ ড্রেসিং
• দ্রুত পুনঃবৃদ্ধির জন্য প্রথম কাটার পর ১৫–২০ কেজি নাইট্রোজেন প্রয়োগ করুন।
মাইক্রোনিউট্রিয়েন্টস
• ফেরাস সালফেট এবং জিঙ্ক সালফেটের পাতায় স্প্রে করলে পাতার রঙ ও বৃদ্ধি উন্নত হয়।
১০. আন্তঃপরিচর্যা
• প্রথম ২০–২৫ দিন জমি আগাছামুক্ত রাখুন।
• হালকা নিড়ানি দিলে মাটিতে বাতাস চলাচল বাড়ে এবং আগাছার প্রতিযোগিতা কমে।
• মাটির উপরিভাগ শক্ত হয়ে যাওয়া থেকে বিরত থাকুন, কারণ পালং শাকের জন্য আলগা ও আর্দ্র মাটি প্রয়োজন।
১১. কীট ব্যবস্থাপনা
ক. পাতা সুড়ঙ্গকারী পোকা
• পাতায় আঁকাবাঁকা সুড়ঙ্গ তৈরি করে।
• আক্রান্ত পাতা সরিয়ে ফেলুন এবং প্রয়োজনে সুপারিশকৃত কীটনাশক ব্যবহার করুন।
খ. জাব পোকা
• গাছের রস চুষে খায় এবং কখনও কখনও ভাইরাসজনিত রোগ ছড়ায়।
• ক্ষতির মাত্রা সহনশীল পর্যায়ে পৌঁছালে সুপারিশকৃত সিস্টেমিক কীটনাশক স্প্রে করুন।
১২. রোগ ব্যবস্থাপনা
ক. ডাউনি মিলডিউ
• উচ্চ আর্দ্রতায় এটি খুব সাধারণ একটি রোগ।
• প্রতিরোধমূলক ছত্রাকনাশক এবং ভালো বায়ু চলাচল নিয়ন্ত্রণে সহায়তা করে।
খ. চারা ধ্বসা রোগ
• বেশিরভাগ ক্ষেত্রে চারা গাছকে আক্রান্ত করে।
• বীজ শোধন + সঠিক নিষ্কাশন রোগের প্রকোপ কমায়।
গ. পাতার দাগ রোগ
• আক্রান্ত পাতা সরিয়ে ফেলুন এবং প্রতিরোধমূলক ছত্রাকনাশক প্রয়োগ করুন।
১৩. ফসল সংগ্রহ
• প্রথম ফসল সংগ্রহ করা হয় বীজ বপনের ২৫–৩০ দিন পর (জাত এবং মৌসুমের উপর নির্ভর করে)।
• বহুবার কাটার জাতের জন্য, পুনঃবৃদ্ধির জন্য মাটি থেকে ২–৩ ইঞ্চি উপরে পাতা কাটুন।
• একবার কাটার জাতের জন্য, পাতাগুলো সম্পূর্ণরূপে বিকশিত ও নরম হলে পুরো গাছ সংগ্রহ করুন।
• বেশি বয়স্ক পাতা এড়িয়ে চলুন কারণ সেগুলো আঁশযুক্ত হয়ে যায় এবং বাজারজাত করার অযোগ্য হয়ে পড়ে।
১৪. ফলন
• একবার কাটার পদ্ধতি: ৪০–৫০ কুইন্টাল প্রতি একর
• বহুবার কাটার পদ্ধতি: ৭০–৯০ কুইন্টাল প্রতি একর (জাত এবং ব্যবস্থাপনার উপর নির্ভর করে)।

ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ୟାକେଜ୍ – ପାଳଙ୍ଗ (ପାଳଙ୍ଗ)

୧. ଜଳବାୟୁ ଆବଶ୍ୟକତା
• ପାଳଙ୍ଗ ଏକ ଶୀତଳ ଋତୁର ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ପନିପରିବା ଫସଲ ଯାହା ୧୫-୨୫°C ତାପମାତ୍ରାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ।

• ଏହା ହାଲୁକା ତୁଷାରପାତ ସହ୍ୟ କରିପାରେ କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ନୁହେଁ।

• ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଶୀଘ୍ର ବୋଲ୍ଟିଙ୍ଗ (ବୀଜ ଡାଳ ଗଠନ) କରିଥାଏ, ଯାହା ପତ୍ରର ଗୁଣବତ୍ତା ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।

୨. ମାଟି ଆବଶ୍ୟକତା
• ଆଦର୍ଶ ମାଟି ଭଲ ଭାବରେ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥିବା ଦୋରସା କିମ୍ବା ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥରେ ଭରପୂର ବାଲିଆ ଦୋରସା ହୋଇଥାଏ।

• ମାଟିର pH ୬.୦-୭.୫ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ।

• ଖରାପ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଯୋଗୁଁ ଭାରୀ ମାଟି ମାଟି ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।

• ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ଯୋଗ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପତ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ରଙ୍ଗ ଉନ୍ନତ ହୁଏ।

୩. କ୍ଷେତ ପ୍ରସ୍ତୁତି
• ସୂକ୍ଷ୍ମ କ୍ଷେତ ଏବଂ ଘାସମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଜମିକୁ ୨-୩ ଥର ହଳ କରନ୍ତୁ।

ଜମି ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ୮-୧୦ ଟନ୍ ଭଲ ଭାବରେ ପଚିଯାଇଥିବା ଏଫୱାଇଏମ୍/ଏକର ଯୋଗ କରନ୍ତୁ।

• ଜଳସେଚନ ସୁବିଧା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଉଠାଯାଇଥିବା ବେଡ୍ କିମ୍ବା ସମତଳ ପ୍ଲଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ।
• ଶୀତ ଏବଂ ବର୍ଷା ଋତୁ ଚାଷ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।

୪. ବୁଣା ସମୟ
ଉତ୍ତର ଭାରତ
• ଅକ୍ଟୋବର-ଫେବୃଆରୀ (ମୁଖ୍ୟ ଋତୁ)
• ଗ୍ରୀଷ୍ମ ସହନଶୀଳ କିସମ ପାଇଁ ମାର୍ଚ୍ଚ-ଏପ୍ରିଲ
• ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟ ମୌସୁମୀ ସମୟରେ (ଯେତେବେଳେ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଉପଯୁକ୍ତ ଥାଏ)

ଦକ୍ଷିଣ/ମଧ୍ୟ ଭାରତ
• ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳସେଚନ ସହିତ ପ୍ରାୟ ବର୍ଷସାରା ବୁଣା ସମ୍ଭବ।

୫. ବିହନ ହାର
• ବିହନ ହାର: ପ୍ରତି ଏକର ୫-୮ କିଲୋଗ୍ରାମ (ବିହନ ଆକାର ଏବଂ ଋତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି)।

• ମୌସୁମୀ ଋତୁ ପାଇଁ, ଟିକିଏ ଅଧିକ ବିହନ ହାର ଗଛର ସ୍ଥିତିକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।

୬. ବିହନ ଚିକିତ୍ସା
• ଡମ୍ପିଂ-ଅଫ୍ ରୋକିବା ପାଇଁ ଥିରାମ/କାର୍ବେଣ୍ଡାଜିମ୍ କିମ୍ବା ଟ୍ରାଇକୋଡର୍ମା ସହିତ ବିହନ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତୁ।
• ଅଙ୍କୁର ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ କଠିନ ବିହନକୁ ୧୦-୧୨ ଘଣ୍ଟା ପାଣିରେ ବୁଣାନ୍ତୁ (ଇଚ୍ଛାଧୀନ)।

୭. ବିହନ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ବ୍ୟବଧାନ
• ପ୍ରସାରଣ କିମ୍ବା ଧାଡି ବିହନ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
• ଧାଡି ବିହନ ଘାସ ଏବଂ ବାୟୁଚଳନକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
• ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା ବ୍ୟବଧାନ:
• ଧାଡି: ୨୦-୨୫ ସେମି ବ୍ୟବଧାନ
• ଗଛରୁ ଗଛ: ୫-୧୦ ସେମି
• ମାଟିରେ ହାଲୁକା ଭାବରେ ବିହନ ଘୋଡ଼ାନ୍ତୁ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଜଳସେଚନ କରନ୍ତୁ।

8. ଜଳସେଚନ ପରିଚାଳନା
• ସମାନ ଅଙ୍କୁରିତ ହେବା ପାଇଁ ବୁଣା ପରେ ତୁରନ୍ତ ଜଳସେଚନ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।
• ବିଶେଷକରି ପତ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା ସ୍ଥିର ରଖନ୍ତୁ।
• ଶୀତଦିନେ ପ୍ରତି 6-7 ଦିନରେ ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମଦିନେ 3-4 ଦିନରେ ଜଳସେଚନ କରନ୍ତୁ।
• କବକ ରୋଗ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳସେଚନ ଏଡାନ୍ତୁ।

9. ଖତ ଏବଂ ସାର
ମୌଳିକ ମାତ୍ରା
• ଫାଇଏମ୍: 8-10 ଟନ୍/ଏକର
• NPK:
• 15-20 କିଗ୍ରା ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍
• 15 କିଗ୍ରା ଫସଫରସ୍
• ଏକର ପ୍ରତି 15 କିଗ୍ରା ପଟାସ

ଟପ୍ ଡ୍ରେସିଂ
• ଦ୍ରୁତ ପୁନଃବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଥମ କଟିବା ପରେ 15-20 କିଗ୍ରା ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ।

ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ
• ଫେରସ୍ ସଲଫେଟ୍ ଏବଂ ଜିଙ୍କ ସଲଫେଟର ପତ୍ର ସ୍ପ୍ରେ ପତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
10. ଆନ୍ତଃକୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ
• ପ୍ରଥମ 20-25 ଦିନ ପାଇଁ କ୍ଷେତକୁ ଘାସମୁକ୍ତ ରଖନ୍ତୁ।
• ହାଲୁକା କୋଦାଳ ବାୟୁଚଳନକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ଏବଂ ଘାସ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ହ୍ରାସ କରେ।
• ମାଟିର କ୍ରଷ୍ଟିଂ ଏଡାନ୍ତୁ କାରଣ ପାଲକକୁ ଢିଲା ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ର ମାଟି ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।
୧୧. କୀଟପତଙ୍ଗ ପରିଚାଳନା
କ. ପତ୍ର ମାଇନିର୍
• ପତ୍ରରେ ଜିଗ୍-ଜାଗ୍ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
• ସଂକ୍ରମିତ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା କୀଟନାଶକ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
ଖ. ଏଫିଡ୍
• ରସ ଶୋଷନ୍ତୁ ଏବଂ କେତେକ ସମୟରେ ଭୂତାଣୁ ଜନିତ ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣ କରନ୍ତୁ।
• ସୀମିତ ସ୍ତରରେ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା ପଦ୍ଧତିଗତ କୀଟନାଶକ ସ୍ପ୍ରେ କରନ୍ତୁ।
୧୨. ରୋଗ ପରିଚାଳନା
କ. ଡାଉନି ମିଲ୍ଡିଉ
• ଉଚ୍ଚ ଆର୍ଦ୍ରତାରେ ବହୁତ ସାଧାରଣ।
• ପ୍ରତିରୋଧକ କବକନାଶକ ଏବଂ ଭଲ ବାୟୁଚଳନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଖ. ଡମ୍ପିଂ-ଅଫ୍
• ପ୍ରାୟତଃ ଚାରାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
• ବିହନ ଚିକିତ୍ସା + ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଘଟଣା ହ୍ରାସ କରେ।
ଗ. ପତ୍ର ଦାଗ
• ସଂକ୍ରମିତ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାମୂଳକ କବକନାଶକ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ।
୧୩. ଅମଳ
• ପ୍ରଥମ କଟା ବୁଣିବାର ୨୫-୩୦ ଦିନ ପରେ କରାଯାଏ (ପ୍ରକାର ଏବଂ ଋତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି)।
• ବହୁ-କଟା ପ୍ରକାର ପାଇଁ, ପୁନଃବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରୁ ୨-୩ ଇଞ୍ଚ ଉପରେ କାଟିଦିଅ।
• ଏକକ-କଟା ପ୍ରକାର ପାଇଁ, ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଶିତ ଏବଂ କୋମଳ ହେବା ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଅମଳ କରନ୍ତୁ।
• ଅଧିକ ବୟସ୍କ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡାନ୍ତୁ କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ତନ୍ତୁମୟ ଏବଂ କମ୍ ବଜାରଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
୧୪. ଅମଳ
• ଏକକ କଟା ପ୍ରଣାଳୀ: ପ୍ରତି ଏକର ୪୦-୫୦ କ୍ୱିଣ୍ଟାଲ
• ମଲ୍ଟି କଟା ପ୍ରଣାଳୀ: ପ୍ରତି ଏକର ୭୦-୯୦ କ୍ୱିଣ୍ଟାଲ (ବିଷମତା ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି)।

DISCLAIMER

Description and illustrations appearing on this pouch represent our product as is our trails. Appearance and performance may vary in other geographic locations and different growing conditions. The seeds in this pouch should be sown or planted as per the prescribed guidelines/ advice of the concerned regional farmer’s advisory body.  In case of breach of any of the terms the producers/ dealer/ Supplier shall not be held liable.